Microsoft'un kurucusu Bill Gates, insan çalışanların yerini alan robotlardan vergi alınması gerektiğini savundu. Gates, yapay zeka çağının yaratacağı toplumsal ve ekonomik sonuçlara dikkat çekerek, robotların insan emeğinin yerini alması durumunda ortaya çıkabilecek sorunlara karşı somut bir çözüm önerisi ortaya koydu.
Gates, yakın zamanda yaptığı bir söyleşide robotların insan çalışanların yerini alması halinde toplumsal sonuçların ciddi boyutlara ulaşabileceğini belirtti.
FICA vergisi önerisi
Gates, robotların insan çalışanlar gibi FICA vergisi ödemesi gerektiğini ifade etti. ABD'de FICA, çalışanların ücretlerinden kesilen ve esas olarak sosyal güvenlik sistemini finanse eden zorunlu bir vergi olarak biliniyor. Türkiye'deki en yakın karşılığı ise SGK primleri olarak öne çıkıyor.
Gates, bu konuda şu ifadeleri kullandı:
"Bir emek birimi tanımlarsınız ve bunun bir insan ya da robot tarafından gerçekleştirilmesinden bağımsız olarak, insan çalışanın ödeyeceğiyle aynı verginin ödenmesini sağlarsınız."
ABD'de FICA vergisi kapsamında çalışanların ücretlerinden genellikle yüzde 7,65 oranında kesinti yapılıyor. Bu oranın dağılımı şu şekilde:
- Yüzde 6,2 sosyal güvenlik için ayrılıyor
- Yüzde 1,45 ise Medicare için ayrılmakta
- İşveren de aynı oranda vergi ödüyor
- Belirli gelirin üzerinde olan çalışanlar için ek Medicare vergisi de uygulanabiliyor
Vergi sistemi şirketleri robotlara yönlendiriyor
Gates, daha önce yayımladığı kapsamlı bir yazıda da yapay zeka çağının ekonomik ve toplumsal etkilerini değerlendirmişti. Bu yazısında robotların yanı sıra yapay zeka tokenlarının da vergilendirilmesi gerektiğini savunan Gates, mevcut vergi sisteminin şirketleri insan çalışanlar yerine robotlara yönlendirdiğini öne sürdü.
Gates bu konuda şöyle dedi:
"Bir işveren olarak birini işe aldığınızda, o kişinin kazancı üzerinden bordro vergileri ödersiniz. Ancak bir robot satın aldığınızda, genellikle bunu hemen işletme gideri olarak düşebilirsiniz. Vergi sistemi insanları makinelerle değiştirmeye yöneltiyor."
İstihdam kaybı hem çalışanları hem bütçeyi etkiler
Gates, robotların insan çalışanların yerini alması durumunda ortaya çıkabilecek büyük çaplı iş kaybının hem çalışanları hem de kamu bütçesini doğrudan etkileyebileceğini vurguladı. İnsanların işsiz kalması ekonomik açıdan zorlanmalarına neden olurken, devletin toplayacağı vergiler de azalabilir.
Bu çerçevede Gates'in önerisi, robot ve yapay zeka vergisinin şu faydaları sağlayabileceği yönünde:
- İnsan emeğinden uzaklaşmayı bir miktar yavaşlatabilmesi
- Yeniden eğitim programları için kaynak sağlayabilmesi
- Daha güçlü bir sosyal güvenlik ağı oluşturulabilmesi
- Şirketlerin insan çalışan istihdam etmemekten elde ettiği tasarrufun bir kısmının kamuya aktarılabilmesi
Böylece hem vatandaşların ekonomik güvenliği korunabilir hem de devletin vergi geliri azalmayabilir. Gates, bu konuda şu çarpıcı ifadeyi kullandı:
"Sadece ekonomik göstergeler bir yapay zekayı kullanmanın daha düşük maliyetli olduğunu söylüyor diye toplum bunu yapmak zorunda değil."
