Damarlarınızda Birikiyor: Mikroplastikler Suyla Temasta DNA'yı Çürütüyor

On yıllar boyunca bilim insanları ve üretici şirketler, plastiklerin uzun kimyasal zincirleri sayesinde gıda, su ya da insan vücuduyla reaksiyona girmeyen tamamen güvenli materyaller olduğuna inanıyordu. Ancak yayımlanan yeni bir araştırma, bu varsayımı kökünden sarsıyor.

Columbia Üniversitesi'nden bilim insanlarının yürüttüğü kapsamlı çalışma, suyun mikroplastiklerle temas ettiğinde reaktif oksijen türleri (ROS) olarak bilinen son derece aktif kimyasallar açığa çıkardığını bilimsel olarak kanıtladı. Bu kimyasalların ise kalp hastalıkları, kanser ve Alzheimer gibi ciddi rahatsızlıkların gelişimine doğrudan katkı sağladığı belirlendi.

Çalışmanın yazarlarından Wei Min, açığa çıkan kimyasalların etkisini şu sözlerle özetledi:

"Temelde proteinler, DNA, lipitler ve RNA gibi aklınıza gelebilecek tüm biyolojik moleküllerle reaksiyona girip onlara zarar verebiliyorlar. Yüksek enerjiye sahip oldukları için DNA'ya çarparak mutasyonlara yol açabiliyorlar."

Zehrin Sırrı: Oksidatif Stres

İnsanlar üzerinde yapılan daha önceki çalışmalar, atar damardaki yüksek mikroplastik miktarının kalp hastalığıyla doğrudan ilişkili olduğunu göstermişti. Fare deneyleri de mikroplastiklerin damar sertliği ve Alzheimer benzeri belirtilere yol açabildiğini ortaya koymuştu. Fakat bu deneyler, mikroplastiklerin zararı tam olarak hangi mekanizmayla oluşturduğunu açıklayamamıştı.

Yeni araştırma, bu boşluğu dolduruyor. Mikroplastiklerin saldığı kimyasalların "oksidatif strese" neden olduğu belirlendi. Oksidatif stres, vücutta üretilen tehlikeli serbest radikallerin doğal savunma mekanizmalarını alt etmesiyle ortaya çıkıyor ve bu süreç başta iltihaplanma olmak üzere pek çok sağlık sorununa zemin hazırlıyor.

Deneysel Süreç Nasıl İşledi?

Araştırmacılar deney kapsamında şu adımları izledi:

• Köpük bardaklarda ve paket servis kaplarında kullanılan polistiren parçacıklarını suyla birleştirdi
• Reaktif oksijen türlerine maruz kalan bir boya türü olan metil oranjı sisteme ekledi
• On günlük süreçte metil oranj, yüksek enerjili kimyasallar tarafından parçalanarak su neredeyse tamamen berrak hale geldi
• Kap kaplamalarında kullanılan polietilen ile su şişelerindeki PET gibi yaygın plastik türleri de test edildi

İnsan vücudunun büyük ölçüde sudan oluştuğu gerçeğinden hareket eden ekip, testleri kan serumu ve hücre kültürlerinde de tekrarladı. Reaktif oksijen türlerinin bu ortamlarda da varlığını koruduğu tespit edildi.

Küçük Parçalar Daha Büyük Tehlike

Çalışmada yer almayan uzmanlar da bulguların önemine dikkat çekiyor. Hawaii Üniversitesi'nde plastik bozunumu üzerine çalışan Astrid Delorme, bilim insanlarının uzun süredir yalnızca rüzgar ve güneşle aşınmış eski plastiklerin kimyasal etkiler gösterdiğini düşündüğünü belirtti. Delorme, "İşlem görmemiş yeni plastiklerin dahi yalnızca su bağlamında kimyasal olarak reaktif olduğunu gösteriyorlar. Bu çok büyük bir bulgu" ifadelerini kullandı.

Araştırmacılara göre bu reaktivitenin temel nedeni parçacıkların boyutunda yatıyor. Büyük plastik parçalarının suyla tepkimeye girme ihtimali düşükken, mikroplastikler çok daha geniş bir yüzey alanı sunarak tehlikeli moleküllerin oluşmasına zemin hazırlıyor.

Wei Min, bir plastik kredi kartının mikroplastiklere ayrıldığında yüzey alanının bin kat arttığını ve bu geniş yüzeyin suyun reaktif kimyasallara ayrışmasına doğrudan katkı sağladığını açıkladı.

Kronik Enflamasyon Endişesi

İnsan vücudunun reaktif oksijen türlerini ortadan kaldıran savunma mekanizmaları bulunsa da, bilim insanları mikroplastiklerin vücutta birikerek bağışıklık sisteminin baş edebileceğinden daha fazla kimyasal üretmesinden endişe duyuyor.

Min, "Plastikler uzun süre varlığını koruyor. Bence herkes endişelenmeye başlamalı, çünkü bu durum muhtemelen kronik enflamasyonu tetikleyecektir" diyerek uyarıda bulundu.