Dil ile İllüzyon: Sembollerin ve Sembollerin Ardındaki Yalanlar

Hayvanlar neokorteksleri olmadığı için işaret dilini kullanırlar. İnsan ise neokorteksi sayesinde sembollere dayanan bir dil geliştirir. Bu temel farklılığın yanı sıra insan ve hayvan dilleri arasında ilginç bir benzerlik de bulunur: her iki tür de dillerini kullanarak yalan söyleyebilir ve başkalarını kandırabilir.

Örneğin; atmaca gelmesi ihtimaline karşı diğer arı kuşlarını haberdar etmek için gözcü bırakılan bir arı kuşu, havada atmaca olmamasına rağmen güzel bir böceği gördüğünde sahte atmaca sinyali verebilir. Bu sinyali alan diğer arı kuşları saklanınca da o böceği gözcü kuş kendisi yakalar. Bu tablo, sahte borsa sinyallerine çarpıcı bir benzerlik taşır.

Sembolik Dilin Gücü ve İllüzyon Sanatı

Sembolik dil kullanan insanlar, dillerinin inceliklerinden yararlanarak kelime oyunları yapar ve çok daha karmaşık, organize yalanlar üretebilirler. Hatta illüzyonu bir gösteri, hatta bir sanat haline getirebilirler. İllüzyonistler teknolojideki son yenilikleri takip ederek mesleklerini icra eder. Ancak aslında bir illüzyonist kandırmaz; onu izleyenler yanılır.

Siyasette Dilin İllüzyonu

Dilin inceliklerini kullanan siyasi aktörler, toplumlara bir tür illüzyon uygulayabilir. Örneğin:

• Bir siyasi parti "Kadınlara özgürlük getireceğiz" diyerek iktidara gelebilir; ancak kastettiği özgürlük, kadınları çalıştırmamaktır. Yani kadınlar işe gitmeyerek 09.00-17.00 mesaisine esir olmayacak ama bu arada para da kazanamayacaktır.
• Bir diğer parti ise erkeklere iş bulma vaadiyle iktidara gelebilir; bunu da kadınların çalışmasını yasaklayarak onların işlerini erkeklere vermek suretiyle yapabilir.

Her iki örnekte de gizli gündemler vardır ve dilin incelikleri kullanılarak topluma bir illüzyon uygulanır.

Tarihin gördüğü en büyük siyasi yalanlardan biri Hitler'e aittir. Halkına "Size bin yıllık barış vaat ediyorum" demiştir. Sonuçta 13 yaşına kadar çocukları askere almış, ülkesini perişan hale getirmiştir.

Dille illüzyona başvurarak yalan söyleyen siyasetçiler, her zaman olumlu bir şey söyleyerek olumsuz bir sonuç ortaya çıkarır. "Size diktatörlük vaat ediyorum" diyerek başa geçen hiçbir siyasetçi demokrasi getirmez. "Size özgürlük getireceğim, barış getireceğim" diyenler ise sonuçta esaret, diktatörlük, bölünme ve savaş getirir. Kısacası sopa vaat eden havuç vermez, havuç vaat eden ise sopayı çıkarır.

Tarihten İlginç Yalan Örnekleri

Tarihte dilin inceliklerini kullanarak başkalarını aldatanlara çok rastlanır:

1. Padişah ve hamam hilesi: Bir padişah düşmanları tarafından aranan bir kişiyi ülkesinde saklamaktadır. Daha güçlü bir padişah bu kişiyi ele geçirmek istemektedir. Saklayan padişah, Kuran'a el basarak o kişinin ülkesinin toprakları üzerinde olmadığını yemin eder. Ancak saklanan kişi o sırada hamaktadır, yani fiziksel olarak topraklara basmamaktadır. Gençliğinde Şah İsmail'in de bu şekilde hamağa konduğu rivayet edilir.
2. Sivas kuşatması: Osmanlı topraklarına giren bir büyük komutan Sivas'ı kuşatır. Şehirdekiler kan dökülmezse teslim olacaklarını bildirir ve komutan da kan dökmeyeceğine dair söz verir. Şehir teslim olduktan sonra ertesi gün büyük çukurlar açtırılır, gaziler içine koydurulur ve üzerlerine toprak atılır. Böylece kan dökülmemiş olur. Bu da kelime oyununa dayanan bir aldatmacadır.

Kauizm: Tanrı'ya Yalan Söylememenin Semantik Sanatı

Avrupa'da bir zamanlar ortaya çıkan "kauizm" adlı bir yaklaşım vardır. Kauizmde Tanrı'ya karşı yalan söylenmemek esastır. Örneğin bir Cizvit papazına Cizvit olup olmadığı sorulduğunda, eğer olduğunu söylerse öldürülecektir. Papaz yüksek sesle "Hayır, değilim" der, ancak bu sırada içinden bu iki kelime arasına "marangoz" sözcüğünü ekler. Karşısındaki kişi "hayır, değilim" duyar, ama Tanrı "hayır, marangoz, değilim" cümlesini duyar. Bu şekilde Tanrı'ya yalan söylememiş olur. Kauizmde kişiler aslında kendi kendilerini kandırır; kendi kendilerine illüzyon yaparlar.

Kendimizi Neden Kandırırız?

Belli alışkanlıklarını değiştirmek isteyen bazı kişiler bunda başarılı olur. Ancak bazıları ise kendi kendilerini kandırmakla kalır. "Sigarayı kesin bırakacağım, kesin zayıflayacağım" diyen birçok insan, bu kararını pek çok kez tekrarladığı halde kendisine söz geçiremez ve sonuçta istemeden kendisini kandırmış olur.