Paslı geminin içinden orman yükseliyor: Yüzen ormana dönüşen SS Ayrfield'in hikâyesi

Avustralya'nın Sydney kentindeki Homebush Körfezi'nde, yıllardır terk edilmiş durumda bulunan paslı bir geminin gövdesinden ağaçlar yükseliyor. İlk bakışta bir film sahnesini andıran bu etkileyici görüntü, doğanın teslim olmayan gücünü gözler önüne seriyor.

1911 yılında İskoçya'da inşa edilen SS Ayrfield, bir dönem kömür taşımacılığında kullanıldı. Hizmet dışı kaldıktan sonra hurdaya ayrılmak üzere Homebush Körfezi'ne çekilen gemi, söküm işlemi gerçekleşmeyince burada mahsur kaldı. Zamanla paslanan gövdesinin içinde mangrov ağaçları filizlendi. Bugün gemi, denizin ortasında yükselen küçük bir ormanı andırıyor.

Kömür taşıyan gemiden yüzen ormana

SS Ayrfield'in hikâyesi, 1911 yılında İskoçya'da başladı. Bir Sidney nakliye şirketi için inşa edilen ve ilk adı Corrimal olan gemi, 70,1 metre uzunluğundaydı.

• II. Dünya Savaşı期间: Kasım 1942'de Avustralya Hükümeti gemiye el koydu ve Pasifik'teki ABD üslerine malzeme taşımak için kullandı.
• 1944-1949: Aralık 1944'te satın alınan gemi, 1949'da hizmet dışı bırakıldı.
• 1954 civarı: RW Miller and Co. şirketinin eline geçen gemi, kömür taşımacılığı için yeniden donatıldı ve adı Ayrfield olarak değiştirildi.
• 1969: Sökülmek üzere satılan gemi, Homebush Körfezi'ne çekildi.

Ancak ticari yolculuklar uzun sürmedi. 1969 yılında sökülmek üzere satılan Ayrfield, Homebush Körfezi'ne götürüldü. Burada gemilerin hurdaya ayrıldığı tesisin kapanmasıyla paslı gövdesi geride kaldı. Yıllar içinde geminin içini bitkiler kapladı; mangrov ağaçları paslı metalin arasından yükseldi.

Gemideki ilk mangrovun ne zaman büyümeye başladığı bilinmiyor. Kaynaklar, geminin hurdaya çekildiği tarih konusunda da farklı bilgiler veriyor: bazı yayınlar 1969'u, park rehberi ise 1972'yi işaret ediyor.

Ağaçlar paslı geminin üzerinde nasıl büyüdü?

Bu eşsiz görüntünün arkasındaki ana unsur, mangrovların zorlu kıyı koşullarına uyum sağlayabilen dayanıklı yapısı.

Avicennia marina olarak bilinen gri mangrov, Sidney kıyılarında doğal olarak yetişiyor. Bu türün tohumları, ana bitkiden ayrılmadan önce çimlenmeye başlayabiliyor. Gelgitlerle taşınan meyveler, uygun yüzeye tutunduklarında büyümeyi sürdürebiliyor.

Gelgit sularının ulaştığı sığ bölgelerde kalan SS Ayrfield'in gövdesi de bu bitkiler için elverişli bir tutunma alanı oluşturdu. Zamanla gövdenin içinde kök salan mangrovlar, geminin metal yapısını yeşil bir örtüyle kapladı.

Mangrovlar, tuzlu ve oksijen bakımından yetersiz çamurlu ortamlarda yaşayabilmeleriyle biliniyor. Gri mangrovların çamurun üzerine uzanan, kalem benzeri solunum kökleri bulunuyor. Pnömatofor adı verilen bu yapılar bitkinin oksijen almasına yardımcı olurken, yapraklarındaki özel bezler fazla tuzun dışarı atılmasını sağlıyor.

Yeni Güney Galler bölgesinde bu ağaçlar genellikle 3 ila 10 metre boyuna kadar uzayabiliyor.

Körfezin geçmişi: Kirlilik ve temizlik çabaları

SS Ayrfield'in bulunduğu Homebush Körfezi'nin geçmişi ise manzaranın güzelliğiyle pek örtüşmüyor. Bölge, yıllarca endüstriyel atıklarla kirlenmişti.

Yarımadası'ndaki kimya fabrikalarında 1928'den itibaren boya, çözücü ve böcek ilacı üretildi. Bu süreçte dioksin gibi uzun süre kalabilen zehirli kimyasallar ortaya çıktı ve atıkların bir bölümü körfezin çamurlu kıyılarına ulaştı.

Balık ve kabuklu deniz ürünlerinde yüksek dioksin seviyeleri tespit edilmesi üzerine körfezde ticari balıkçılık 2006 yılında yasaklandı. Sydney Olimpiyat Oyunları öncesinde bölgenin temizlenmesi için kapsamlı çalışmalara başlandı.

• 1991 incelemeleri: Yaklaşık 160 hektarlık alanda kül, moloz, asbest, endüstriyel hidrokarbonlar ve evsel atıklar bulundu.
• 1992-2000 arası: Eyalet yönetimi bu alanların iyileştirilmesi için 137 milyon Avustralya doları harcadı.
• 11,8 milyon metreküp atık kontrollü şekilde bertaraf edildi.
• 2010 yılına kadar körfez tabanındaki dioksin kirliliği için çalışmalar sürdürüldü.

Bölgedeki ekosistem ve mangrov ormanı

SS Ayrfield, körfezin çevresinde doğayla yeniden bütünleşen tek unsur değil. Badu Mangrov Ormanı, yaklaşık 65 hektarlık alanıyla Parramatta Nehri üzerindeki en büyük mangrov topluluğu olarak biliniyor.

Koruma altındaki bu bölge; yengeçler, karidesler ve salyangozlar için besin kaynağı oluşturuyor. Köklerin arasındaki korunaklı alanlar ise genç balıklara güvenli bir barınak sunuyor. Yürüyüş yolu boyunca yer alan panolarda Wiradjuri şairi Lorna Munro'nun kültürel eserlerine de yer veriliyor.

Deniz ürünlerinde tüketim uyarısı sürüyor

Temizlik çalışmalarına rağmen, geçmişteki kirliliğin deniz yaşamına etkileri nedeniyle balık tüketimi konusunda uyarılar devam ediyor. Yeni Güney Galler eyaletinin balıkçılık yetkilileri, Sydney Liman Köprüsü'nün batısında yakalanan balıkların ve kabuklu deniz ürünlerinin tüketilmemesini tavsiye ediyor.

Köprünün doğusunda ise tüketim miktarına ilişkin sınırlamalar bulunuyor. Yetkililer, deniz ürünlerindeki dioksinlerin kaynağını körfez çevresindeki kirlenmiş tortularla ilişkilendiriyor. Buna karşılık bölgede yüzme ve tekne gezintisi gibi etkinliklere izin veriliyor.