Tek bir baraj kapağının kapatılmasıyla 12 köy sular altında kaldı ve haritadan silindi

Panama Kanalı projesinin en kritik mühendislik adımlarından biri olarak kabul edilen Gatun Barajı'nda son kapağın kapatılmasıyla oluşan yapay göl, bölgenin coğrafi ve yerleşim yapısını kalıcı biçimde değiştirdi. Mühendis George Goethals yönetiminde inşa edilen toprak dolgu baraj ve dolusavak sistemi, Chagres Nehri vadisini sular altında bırakarak dönemin en büyük yapay su kütlesini ortaya çıkardı.

Yapımına 1907 yılında başlanan ve 1913'te tamamlanan Gatún Barajı, 14 büyük kapakla donatılmış beton bir dolusavaktan oluşuyor. Baraj inşaatında yaklaşık 1,5 milyon metreküp beton kullanıldı ve yapı, gemilerin su ayrım çizgisini aşabilmesi için gerekli olan deniz seviyesinden 85 fit (yaklaşık 26 metre) yüksekliğe ulaşmayı hedefliyordu.

1914 yılına kadar devam eden su tutma süreci sonucunda, su seviyesine bağlı olarak yüzey alanı 422 ile 470 kilometrekare arasında değişen devasa bir yapay göl ortaya çıktı.

Sular Altında Kalan Köyler ve Tahliye Süreci

Vadinin suyla dolması bölgedeki yerleşim birimlerini doğrudan etkiledi. Baraja adını veren eski Gatun köyü tamamen dolgu setinin altında kalırken, yaklaşık bir düzine yerleşim birimi haritadan silindi:

• Bohio: 1.500'den fazla işçinin barındığı atölye merkezi
• Frijoles: 1908 yılı itibarıyla 784 nüfusa sahipti
• San Pablo: Tamamen su altında kalan köylerden biri
• Matachin: Sularla yok olan yerleşimler arasında
• Ahorca Lagarto: Vadideki kayıp köylerden
• Tabernilla: Su baskınıyla yok olan son yerleşimlerden

Gorgona gibi bazı bölgelerde yaşayanlar tahliye edilirken, kimi ahşap yapılar sökülerek başka yerleşim yerlerine taşındı.

Ulaşım Ağının Dönüşümü ve Doğal Rezerv Oluşumu

Su baskını yalnızca yerleşim yerlerini değil, ulaşım ağını da kökten değiştirdi. 1855 yılında hizmete giren ilk transisthmik demiryolu hattı sular altında bırakıldı ve daha yüksek kotlara yeni bir hat inşa edildi. 10 Ekim 1913'te Washington'dan gönderilen telgraf sinyaliyle Gamboa setinin patlatılması sonucunda Culebra Yarıntısı ile göl birleştirildi.

Sular yükselirken West Hill tepesinin etekleri su altında kaldı ve zirvesi 1.560 hektarlık bir kara parçasına dönüşerek Barro Colorado Adası adını aldı. Bu ada 1923 yılında koruma alanı ilan edildi ve günümüzde Smithsonian Tropikal Araştırma Enstitüsü bünyesinde tropikal orman ve iklim araştırmaları istasyonu olarak hizmet veriyor.

Kanalın Kalbi: Su Trafik ve Enerji Dengesi

1914 yılında deniz trafiğine açılan Panama Kanalı'nda gemi geçişlerinin yarısından fazlası halen Gatun Gölü üzerinde gerçekleşiyor. Chagres Nehri'nin debisini regüle eden sistem, gemilerin yükseltilip indirilmesi için gereken su dengesini sağlarken, aynı zamanda kapak mekanizmalarının ve lokomotiflerin çalışmasında kullanılan elektrik enerjisinin üretimini de karşılıyor.