1 Kasım'da sosyal medyada yeni dönem başlıyor: Kim, nasıl kullanabilecek?

Türkiye'de 15 yaşını tamamlamamış yaklaşık 17,5 milyon çocuğa sosyal medya yasağı getiren düzenleme 1 Kasım'da yürürlüğe giriyor. TBMM'de kabul edilen yasanın uygulama yönetmeliği, Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından ekim ayında yayımlanmıştı.

Yönetmelik, sosyal ağ sağlayıcılarının 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunmasını açıkça yasaklıyor. Aynı yönetmelik, 3 milyon 850 bin kişilik 15-18 yaş arası gruba ise belirli kurallar çerçevesinde sosyal medya kullanım hakkı tanıyor.

Kimlik numarasıyla e-Devlet üzerinden yaş doğrulama

Yasa uyarınca sosyal ağ sağlayıcıları artık Türkiye'de 15 yaşını doldurmuş çocuklara yaş doğrulama sistemi kurmak zorunda. Bu doğrulama e-Devlet Kapısı üzerinden gerçekleştirilecek.

e-Devlet üzerinden üretilen "yaş doğrulama belirteci", kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığı ile 18 yaşını doldurup doldurmadığı bilgisini içerecek. Kullanıcının talebi üzerine bu belirteç, ilgili sosyal ağ sağlayıcısının platformuna yüklenecek.

15-18 yaş arası çocuklar ise istediği gibi sosyal ağları kullanamayacak. Yönetmelik, bu yaş grubuna yönelik önemli sınırlamalar getiriyor.

Çocuklara yönelik ayrıştırılmış hizmet şartı

Sosyal ağ sağlayıcıları, 15 yaşını doldurmuş çocuk kullanıcılara yönelik hizmetlerini çocuğun yüksek yararı ile fiziksel, zihinsel, psikolojik, sosyal ve duygusal gelişimini koruyacak şekilde ayrıştırmak zorunda. Yasanın öne çıkan temel başlıkları ise şöyle:

• Çocuğun yaşı, yüksek yararı ve gelişiminin korunmasına dikkat edilmesi
• Çocuğa yönelik cinsel istismar ve ticari sömürü risklerinin önlenmesi
• Çocuklara yönelik hizmetlerde yüksek düzeyde gizlilik ayarlarının varsayılan olarak uygulanması
• Bağımlılık geliştirme etkisi doğurabilecek hizmetlerin sunulması yasağı

Çocuklara dışarıya kapalı hesap şartı

15 yaşını doldurmuş çocukların hesapları gizli olacak ve kamuya açık hale getirilmesine izin verilmeyecek. Detaylar ise şöyle:

• Çocuğun takip ettiği hesaplar ve takipçileri diğer kullanıcılar tarafından görülemeyecek
• Yalnızca takip ettiği hesaplar çocuk hesaplarına mesaj gönderebilecek
• Çocuk hesaplarından ekran görüntüsü alınamayacak
• Bu hesaplar canlı yayın açamayacak
• Görsel içerik kaydırma, dokunma, tıklama gibi ardışık arayüz sunumu yasak olacak

Ebeveyn kontrol araçları nasıl işleyecek?

Sosyal ağ sağlayıcıları, çocuklarının hesaplarını takip etmek amacıyla ebeveyn kontrol araçları geliştirecek. Bu araçlar anne, baba veya çocuğun vasisi tarafından kullanılabilecek. Ebeveyn kontrol araçlarında:

• Hesap ve özellik ayarlarının kontrol edilmesi
• Satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerin ebeveyn iznine bağlanması veya harcama limiti belirlenmesi
• Kullanım süresinin ebeveyn tarafından izlenmesi, sınırlandırılması
• Konum paylaşma mekanizmaları

Çocukların bu sistemi devre dışı bırakmasını engelleyecek güvenlik tedbirleri de alınacak.

Mevcut hesaplar da etkilenecek mi?

Yaş doğrulama belirteci kullanarak doğrulama yapmamış hesaplara 31 Mart 2027'ye kadar süre tanınıyor. Bu tarihe kadar 15-18 yaş arası çocuklar hesaplarını e-Devlet aracılığıyla doğrulatmak zorunda olacak. 15 yaşını doldurduğunu ispatlamayan kullanıcıların hesapları kapatılacak.

Uzmanlar yönetmeliği eleştiriyor

İfade Özgürlüğü Derneği kurucularından Prof. Dr. Yaman Akdeniz, yeni uygulamayı değerlendirdi. Yönetmeliğin dayanağı olan yasayla birlikte ele alınması gerektiğini belirten Akdeniz, "Yasada olmayan herkes için e-Devlet zorunluluğu getiriyor. 15 yaşından büyük herkesin yaş doğrulaması yapması talep ediliyor. Kanunilik açısından sorun olmakla birlikte yetki aşımı da var" görüşünü dile getirdi.

Yaş doğrulatmanın ilk olarak Avustralya'da uygulandığını anımsatan Akdeniz, orada yetkinin tamamen sosyal ağ sağlayıcıya bırakıldığını ve kimlikle doğrulama olmadığını belirterek, "Bizde daha katı bir yasak sistemi kuruluyor. e-Devlet dışında alternatifi olmayan bir doğrulama sistemi kullanılıyor. Yapısal olarak sorun bu" dedi.

Akdeniz'e göre sistemin çocukları koruyup korumayacağı tartışmalı. "Tehlike, bu sistemin bir gözetim aracı taşıyıp taşımayacağında" diyen Akdeniz, belirtecin e-Devlet'te doğrulandığı aşamada devletin eşleştirme yapıp yapamayacağı konusunda yönetmelikte bir açıklama bulunmadığını vurguladı.

Siber Güvenlik Başkanlığına yaş doğrulama belirteci rehberi hazırlama yetkisi verildiğini ve bu rehberin içeriğini kullanıcıların bilmeyeceğini söyleyen Akdeniz, yönetmeliğin "gizli kurallar belirleme" şeklinde geniş yetki verdiğini ifade etti.

Profesör Akdeniz, bu sistemin bir "gözetim aracına" dönüşüp dönüşmeyeceği konusunda tereddütleri olduğunu kaydetti. Eylül ayında 1.270 hesabın Siber Güvenlik Başkanlığı eliyle erişime engellendiğini hatırlatan Akdeniz, sınırlamaların çocukları kamusal tartışmanın dışına iteceğini söyledi. Yönetmelikteki "çocukların gelişimine zarar verecek içerikler" ifadesini belirsiz bir ölçüt olarak nitelendiren Akdeniz, bu durumun çocukların siyasi içeriklere ulaşmasını kısıtlayacağını belirtti. İfade Özgürlüğü Derneği olarak yürütmenin durdurulması ve iptali talebiyle Danıştay'a dava açacaklarını kaydetti.

Oyun platformlarına da yeni kurallar geliyor

Sosyal medya düzenlemesinden farklı olarak oyun platformlarına 15 yaş altı için genel bir kullanım yasağı getirmeyen yeni düzenleme de 1 Kasım'da yürürlüğe girecek. Düzenleme, oyunların yaş sınıflandırmasına tabi tutulmasını ve ebeveyn denetimi araçlarının sunulmasını öngörüyor.

Platformların ayrıca oyun içi satın alma, kiralama ve ücretli üyelik gibi işlemlerde ebeveyn kontrolünü desteklemesi gerekecek. Türkiye'den günlük erişimi 100 bini aşan yurt dışı kaynaklı oyun platformları ülkede temsilci bulundurmak zorunda olacak.

Kurallara uymayan şirketler para cezalarıyla, ihlalin devam etmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla internet bant genişliğinin daraltılması yaptırımıyla karşı karşıya kalabilecek.