100 Yıllık Deneyde 10. Damla Anında: Bilim Tarihinin En Uzun Bekleyişi Sona Eriyor

Avrupa'dan Asya'ya, Amerika'dan Afrika'ya bilim dünyası tek bir anı bekliyor. Avustralya'nın Queensland Üniversitesi laboratuvarlarında yaklaşık bir asırdır sürdürülen Zift Damlası Deneyi, tarihin en sıra dışı ve sabır gerektiren bilimsel araştırmalarından biri olarak kayıtlara geçti. Guinness Rekorlar Kitabı'nda "dünyanın en uzun süreli kesintisiz laboratuvar deneyi" olarak yer alan bu deney, şimdi 10. damlasını bekliyor.

KATI MI, SIVI MI?

Deneyin tohumları 1927 yılında Queensland Üniversitesi'nin ilk fizik profesörü Thomas Parnell tarafından atıldı. Parnell, öğrencilerine görünüşte taş gibi sert duran zift reçinesinin aslında akışkan bir sıvı olduğunu göstermek istiyordu. Reçineyi ısıtıp cam bir huniye döken Parnell, malzemenin durulması için üç yıl bekledikten sonra 1930 yılında huninin altını kesti.

O günden bu yana bu siyah katran, yer çekiminin etkisiyle dünya üzerindeki en yavaş akışını gerçekleştirmeye devam ediyor. Ölçümlere göre zift reçinesi, sudan tam 230 milyar kat daha yoğun bir viskoziteye sahip. Bu da huni ağzındaki malzemenin damla formunu alıp düşmesini yıllarca süren bir sürece yayıyor.

9 DAMLA DÜŞTÜ, HİÇBİRİNİ KİMSE GÖRMEDİ

Bu tarihi deneyi asıl çarpıcı kılan detay ise bugüne kadar düşen 9 damlanın hiçbirinin tek bir insan tarafından bile canlı gözle görememiş olması. İlk 7 damla 1938 ile 1988 yılları arasında, ortalama 7 ila 9 yıllık aralıklarla düştü. Ancak laboratuvara klima takılmasıyla ortam sıcaklığı düştü ve reçinenin akış hızı daha da yavaşlayarak damlama aralığı 12-13 yıla çıktı.

MAKUS TALİH: KAÇIRILAN HER DAMLA

Deneye yarım asırdan fazla ömrünü adayan bekçi John Mainstone, hayatı boyunca bu anı yakalamaya çalıştı. Ancak kader hep devreye girdi:

• 1988 — 7. Damla: Mainstone, 27 yıldır beklediği damlanın düşüş anını sadece 5 dakikalığına kahve almaya gittiği sırada kaçırdı.
• 2000 — 8. Damla: Huninin karşısına 7/24 kayıt yapan bir kamera yerleştirildi. Ancak damlanın düşeceği kritik yirmi dakikada binada elektrikler kesildi ve kamera karadı.
• 2014 — 9. Damla: Aşırı büyüyen damla, alttaki behere değince yeni bekçi Andrew White düzeneği değiştirmek istedi. Ancak standın hafifçe sallanmasıyla damla doğal yolla değil, mekanik bir sarsıntıyla koptu.

Mainstone, 52 yıl boyunca gözlediği o unutulmaz düşüş anını göremeden, 9. damlanın düşüşünden yalnızca 8 ay önce, 2013 yılında hayata gözlerini yumdu.

CANLI YAYIN VE 10. DAMLA UMUDU

Bilimsel literatüre getirdiği görsel netlik ve felsefi bakış açısıyla 2005 yılında Ig Nobel Fizik Ödülü'ne layık görülen deney, bugün internet üzerinden her yıl yüz binlerce kişi tarafından anlık olarak izleniyor.

Uzmanların hesaplamalarına göre, geçmişteki 12 ila 13 yıllık periyotlar baz alındığında 10. damlanın düşüş penceresi 2026 ortası ile 2027 sonbaharı arasında açılıyor. Küresel bilim meraklıları, yüzyıllık bu makus talihi yenmek ve düşüş anına canlı tanıklık eden ilk insan olmak için ekran başında 7/24 nöbet tutuyor.

Çünkü tarihin de gösterdiği gibi, bu deneyde sadece 5 dakikalık bir dalgınlık bile bir sonraki 15 yılı gözden çıkarmak anlamına geliyor.