19 pitonu bataklığa bıraktılar, hiçbirinin başına olmadık şey gelmedi

Mayıs 2021'in sonunda ABD'nin Florida eyaletindeki Big Cypress bataklığına 19 genç Burma pitonu bırakıldı. Yılanların ilk yıllarını nasıl geçirdiğini izleyebilmek amacıyla her birinin vücuduna cerrahi yolla radyo vericisi yerleştirilmişti.

Araştırmacılar, Şubat 2022 sona ermeden 19 pitonun da öldüğünü belirledi. Yılanları takip eden bilim insanları, ölümlere kendilerinin neden olmadığının kesinlikle farkındaydı. Asıl çarpıcı olan, bu genç pitonların doğal yaşam alanlarında ne tür tehlikelerle karşılaşmış olduğuydu.

Bazı yılanların kalıntıları yarı parçalanmış halde bulundu. Bazılarından geriye yalnızca ısırık izleri taşıyan vericiler kaldı. Bir piton ise kendisinden daha ağır bir pamuk sıçanıyla girdiği mücadeleyi kaybetti.

Bazı vericilerin sinyalleri günlerce, hatta haftalarca bataklıkta hareket etmeye devam etti. Araştırmacılar, bu vericilerin pitonları yiyen başka hayvanların vücutlarında taşındığını değerlendirdi. Bulgular, Florida'daki Burma pitonlarının doğal düşmanlarının sanılandan çok daha fazla olabileceğini gösterdi.

Burma pitonları Florida'ya nasıl yayıldı?

Güneydoğu Asya'nın ormanları ve nehir kıyılarında yaşayan Burma pitonları, Florida'daki doğal yaşamın bir parçası değildi. Bu büyük yılanların bölgeye yerleşmesinde evcil hayvan ticareti belirleyici rol oynadı.

ABD'de 1970'lerin ortasından 2018'e kadar canlı hayvan ticareti kapsamında 180 binden fazla Burma pitonunun ithal edildiği tahmin ediliyor. Küçükken ev ortamında beslenebilen bu yılanlar, büyüdükçe sahipleri için bakımı zor hayvanlara dönüşebiliyor. Bazıları doğaya kaçarken bazıları da bilerek serbest bırakıldı.

ABD, Burma pitonlarının ithalatını Ocak 2012'de yasakladı, ancak yılanlar o tarihe gelindiğinde Florida'da yıllardır üremeye başlamıştı. 1992'deki Andrew Kasırgası sırasında bir üretim tesisinin zarar görmesi ve çok sayıda yılanın kaçması da en bilinen anlatılar arasında yer alıyor. Ancak sonraki değerlendirmeler, istilacı popülasyonun daha önce kaçan az sayıdaki yılandan da gelişmiş olabileceğine işaret ediyor.

Florida'nın sıcak ve nemli iklimi, geniş bataklıkları ve pitonlarla karşılaşmaya alışkın olmayan yerli hayvanları, bu yılanlar için son derece elverişli bir ortam oluşturdu. 2022'de Florida'nın güneybatısında yaklaşık 5,5 metre uzunluğunda ve 98 kilogram ağırlığında bir dişi piton yakalandı. Yılanın vücudunda 122 yumurta bulunuyordu.

Pitonlar Florida'daki memeli hayvanları azalttı

Burma pitonlarının yayılması, Everglades Ulusal Parkı'ndaki memeli hayvanların sayısında ciddi düşüşlerle ilişkilendirildi. Araştırmacılar, 2003-2011 yılları arasında toplam 56 bin 971 kilometrelik güzergâhta gece gözlemleri yaptı.

Pitonlar yaygınlaşmadan önceki gözlemlerle karşılaştırıldığında düşüşler çarpıcı seviyelere ulaştı:

• Rakunların görülme sıklığı: %99,3 azaldı
• Keseli sıçanların görülme sıklığı: %98,9 azaldı
• Vaşakların görülme sıklığı: %87,5 azaldı
• Tavşan: Araştırmalar süresince hiç görülemedi

Bu ilişkiyi daha yakından incelemek için bataklık tavşanlarına radyo vericileri takıldı. Tavşanlar, pitonların yoğun olduğu Everglades Ulusal Parkı'na ve pitonların daha az bulunduğu Fakahatchee Strand Eyalet Parkı'na bırakıldı. Everglades'teki tavşan ölümlerinin %77'sinden pitonlar sorumlu bulundu. Ayrıca havanın daha sıcak ve yağışlı olduğu dönemlerde pitonların daha fazla tavşan avladığı belirlendi.

Bugüne kadar Burma pitonlarının besin listesinde kuşlardan geyiklere ve timsahlara kadar 85'ten fazla tür kaydedildi. Üstelik bu yılanları doğada fark etmek son derece zor. Çitlerle çevrili bir alanda yapılan deneyde, deneyimli uzmanlar alanda bulunduğu bilinen pitonların yalnızca yaklaşık %1'ini tespit edebildi. Bu nedenle Florida'daki piton nüfusuna ilişkin tahminler 30 bin ile 300 binin üzerinde yılan arasında değişiyor.

Vaşaklar piton yuvalarına saldırmaya başladı

Bilim insanlarının uzun süre gözden kaçırdığı önemli bir ayrıntı vardı: Araştırmaların büyük bölümü yetişkin pitonlara odaklanmış, yumurtalar ve yavrular yeterince incelenmemişti.

Haziran 2021'de bir piton yuvasına yerleştirilen hareket sensörlü kamera, çarpıcı görüntüler kaydetti. Yumurtalarının başında bekleyen dişi piton yuvadan uzaklaştığında, kameraya yaklaşık 9 kilogram ağırlığında bir vaşak takıldı. Hayvanın yumurtaların bir bölümünü yediği, onlarcasını ezdiği ve kalanların üzerini kapatarak daha sonra tüketmek üzere saklamaya çalıştığı görüldü.

Dişi piton yuvaya dönüp vaşağa saldırdığında, vaşak da karşılık verdi ve bölgeden ayrılmadı. Bu görüntüler, Florida'daki yerli bir hayvanın Burma pitonu yumurtalarını avladığına ilişkin ilk belgelenmiş kayıtlardan biri olarak tarihe geçti.

Daha sonraki çalışmalarda bir vaşağın yetişkin erkek pitonu öldürdüğü, bir Florida kara ayısının ise yetişkin bir dişi pitona saldırdığı da bildirildi. Bir başka görüntüde ise bir vaşak, takip edilen 4 metrelik Loki adlı erkek pitonun kalıntılarına dönerek beslendi.

Zehirli yılanlar da genç pitonları avlıyor

Araştırmacılar, genç Burma pitonlarını yiyen başka yerli hayvanları da tespit etti:

• Pamuk ağızlı engerek: Yaklaşık 109 santimetre uzunluğundaki bir engereğin karnında belirgin şişlik tespit edildi. Röntgende, engereğin içinde 10 aylık dişi bir Burma pitonu bulundu.
• Florida kral yılanı: Yavru bir pitonun vericisi sekiz gün sonra sığ sularda hareket etmeye başladı. İz sürerek bulunan hayvan, karnı şişmiş yaklaşık bir metre uzunluğunda bir kral yılanıydı. Bu, Florida'da bir kral yılanının doğada Burma pitonu yediğinin ilk kaydı oldu.
• Doğu indigo yılanı ve siyah yarışçı yılan: Kuzey Amerika'nın en uzun yerli yılanı olan doğu indigo yılanı, nesli tehdit altında olduğu için koruma altında izleniyor. Bu türün de genç pitonları avladığı belirlendi.

Yine aynı araştırmada üç yavrunun pamuk ağızlı engerekler tarafından öldürüldüğü belirlendi. Bir yavru ise kendisinden daha büyük bir pamuk sıçanına saldırdıktan sonra öldü; genç bir pitonun alışılmadık derecede büyük bir avla karşı karşıya olduğunu fark edememiş olabileceği değerlendiriliyor.

Timsahlar, ayılar ve akbabalar da devreye girdi

Amerikan timsahları da bu istilacı türün doğal düşmanları arasında yer alıyor. Ölüm nedeni belirlenebilen 12 yavrunun beşi timsahlar tarafından öldürülmüştü. Bunların çoğu yaklaşık 1,2-1,5 metre uzunluğundaki timsahlardı. Timsahların mide içeriğinde kalan vericilerin haftalarca hareket ettiğini de gözlemlendi; bazı sinyaller 21 haftaya kadar takip edildi.

Tehlike bu kez gökyüzünden geldi. Mayıs 2023'te yumurtalarının başında olan bir dişi pitonun yuvasına, en az dört akbaba yöneldi. En az 17 yumurta tespit edildi; üçü yuvadan çıkarılmış, diğerleri gagalarla açılmıştı. Yaklaşık 17 kilogramlık anne piton ise 12 metre uzakta sığ suda yatıyordu. Bu, yerli bir kuşun piton yuvasında avlandığına ilişkin ilk kayıt olarak tanımlandı.

Böylece pitonların yaşam döngüsünün farklı aşamalarında karşılaştığı tehlikeler daha net ortaya çıktı:

• Yumurtalar akbabalar ve vaşaklar tarafından avlanıyor
• Yavrular diğer yılanlar ve timsahlar tarafından öldürülüyor
• Yetişkin pitonlar bazı memelilerin saldırısına uğrayabiliyor

Yerli hayvanlar istilacı türlere karşı uyum sağlayabilir mi?

Ekolojide yerli canlı topluluklarının istilacı türlere karşı gösterdiği doğal direnç "biyotik direnç" olarak adlandırılıyor. Florida'daki gözlemler, bölgenin yerli hayvanlarının daha önce karşılaşmadıkları bir avcıya karşı farklı tepkiler geliştirebildiğini gösteriyor. Ancak bu gelişmeleri piton istilasının sona erdiği şeklinde yorumlamak için henüz erken.

Çünkü belgelenen saldırıların önemli bir bölümü yumurtalara ve genç pitonlara yönelik. Üreme çağındaki dişi pitonlar doğal düşmanlardan büyük ölçüde korunmaya devam ediyor. Üstelik pitonların üreme kapasitesi çok yüksek:

• 2026 sezonunda yaklaşık 518 km²'lik araştıma alanından 177 piton çıkarıldı; toplam ağırlıkları yaklaşık 3,7 tondu
• Ekibin topladığı yumurta sayısı 4 bin 100 oldu
• Yakalanan en büyük dişi 5,2 metre uzunluğunda, 69 kilogram ağırlığındaydı
• Dişilerin ortalama 70 yumurta taşıdığı bildirildi

2013'ten bu yana yaklaşık 1.750 piton ve toplam 24 tondan fazla yılan bölgeden çıkarıldı. Araştırmacılar, bu müdahalelerin yerel ölçekte pitonların üremesini baskıladığını düşünüyor; ancak çalışma alanı, Everglades bölgesinin yalnızca küçük bir bölümünü kapsıyor.

Pitonlar çevresel koşullara da uyum sağlayabiliyor. Ocak 2010'daki soğuk hava dalgasında takip edilen 10 pitondan 9'u öldü. Ancak sonraki genetik incelemeler, soğuk hava öncesi ve sonrasında örneklenen pitonların DNA'larında doğal seçilimle ilişkili olabilecek farklılıklar bulunduğunu ortaya koydu. Soğuğa daha dayanıklı bireylerin hayatta kalmış olabileceği düşünülüyor.

Avustralya'daki zehirli kurbağa örneği umut veriyor

Florida'daki gelişmeleri anlamak için Avustralya'daki başka bir istilaya bakmak mümkün. Haziran 1935'te şeker kamışlarına zarar veren böceklerle mücadele amacıyla Hawaii'den Queensland'a 102 zehirli kamış kurbağası getirildi. Plan işe yaramadı, kurbağalar yayılarak tüm ülkeye yayıldı.

Ancak zamanla Avustralya'nın yerli canlıları karşılık vermeye başladı. 2014'te Kimberley bölgesinde her sabah göğsü kesilmiş, kalp ve karaciğerleri çıkarılmış kurbağalar bulundu. Kamera kayıtları ve ısırık izleri, bu hayvanların yerli bir su faresi tarafından avlandığını gösterdi. Su fareleri, kurbağaların zehirli iç organlarından kaçınarak onları tüketmeyi başarmıştı. Üstelik fareler özellikle büyük ve tehlikeli bireyleri seçiyordu.

Başka türlerde de farklı uyum biçimleri gözlendi:

• Bazı çaylak kuşları kurbağaları karınlarından açarak besleniyor
• Aynaklar kurbağaları yemeden önce yıkıyor
• Bazı yılan türleri kurbağaları tüketebilecek şekilde biyolojik değişim gösterdi

2004'te yayımlanan araştırma, zehirli kurbağaların uzun süredir bulunduğu bölgelerde yaşayan bazı yılanların ağız açıklığının daha küçük, vücutlarının ise daha uzun olduğunu ortaya koydu. Küçük ağız, öldürücü miktarda zehir taşıyan büyük kurbağaları yutma olasılığını azaltıyordu. Bu değişimin 23 nesilden daha kısa sürede ortaya çıkabildiği bildirildi.

Avustralya örneği, istilacı canlılara karşı zamanla uyum geliştirebileceğini gösteriyor. Ancak zehirli kamış kurbağaları ülkeden silinmedi. Bu nedenle Florida için de en olası senaryo, istilanın tamamen ortadan kalkmasından çok yerli canlıların yeni koşullara uzun vadede uyum sağlaması olabilir.

Pitonların taşıdığı parazit yerli yılanları da tehdit ediyor

Florida'daki mücadelenin önündeki en büyük sorunlardan biri, pitonların yalnızca kendilerinin değil, beraberlerinde getirdikleri hastalık etkenlerinin de yayılabilmesi. Asya kökenli dil kurdu paraziti, yılanların akciğerlerinde yaşayarak kanla besleniyor ve 2012'de Florida'da yerli bir yılanda ilk kez tespit edildi.

2020'de yayımlanan araştırmada 523 yerli yılan ve 1.003 piton incelendi. Parazitin, pitonlarla aynı bölgelerde yaşayan 13 yerli yılan türüne geçtiği belirlendi. Araştırmacılar, yerli yılanların pitonlardan daha yüksek oranda enfekte olduğunu kaydetti. Parazit daha sonra Florida'daki 46 yerli yılan türünün en az 19'unda tespit edildi.

Yaklaşık 10 santimetreye ulaşabilen yetişkin parazitler akciğerlerde iltihaplanmaya neden olabiliyor. Ağır enfeksiyonlarda yılanlar beslenmeyi bırakabiliyor. Parazit, nesli tehdit altındaki doğu indigo yılanlarının ölümleriyle de ilişkilendirildi. Dolayısıyla Florida'nın yerli hayvanları, bir yandan istilacı yılanları avlarken diğer yandan bu yılanların taşıdığı parazitlerle karşı karşıya kalıyor.

Bilim insanları piton istilasının sona erip ermeyeceğini bilmiyor

Araştırmacılar, Florida'daki doğal yaşamın pitonlara karşı nasıl tepki verdiğine ilişkin önemli kanıtlar elde etmiş olsa da bu olayların ne sıklıkta yaşandığı henüz bilinmiyor. Örneğin pamuk ağızlı engereğin genç pitonu yemesi, radyo vericisi sayesinde fark edildi; akbabaların yumurtaları tüketmesi de yuvanın takibi sayesinde kayda geçti.

Pitonları bulmakta zorlanan bilim insanlarının onları avlayan bütün hayvanları tespit etmesi çok daha güç. Bu nedenle belgelenen olaylardan hareketle yerli hayvanların kaç pitonu öldürdüğünü hesaplamak şu an mümkün değil. USGS araştırmacısı Mark Sanfons, genç pitonların izlenmesine devam edildiğini ve daha fazla veriye ihtiyaç duyulduğunu belirtiyor.

Bugün Everglades'te vaşaklar piton yumurtalarını arıyor, zehirli yılanlar yavruları avlıyor, timsahlar genç pitonları yiyor ve akbabalar yuvalara yöneliyor. Bu örneklerin ortak noktası, yerli canlıların daha önce karşılaşmadıkları istilacı türlere karşı yeni davranışlar geliştirebilmesi. Ancak doğanın verdiği bu karşılık, istilacı türlerin tamamen ortadan kalkacağını garanti etmiyor.

Florida'daki pitonların geleceğini belirleyecek olan, yerli hayvanların uyum yeteneği ile yılanların üreme ve yayılma hızının nasıl bir denge kuracağı olacak. Mücadelenin uzun yıllar sürebileceği belirtiliyor.