Bahçesine diken bin pişman: Tek yaprağı bile felakete yol açıyor

Madagaskar kriptostegiyası (Cryptostegia madagascariensis), bir zamanlar bahçeleri süslemek amacıyla dikilen masum bir bitkiydi. Ancak bugün binlerce kilometrelik doğal alanı kaplayarak Avustralya'nın en tehlikeli yabani otlarından biri haline geldi. 'Kauçuk sarmaşığı' ya da 'istilacı sarmaşık' olarak da bilinen tür, bölgedeki ekosistem ve hayvancılık için ciddi bir tehdit oluşturuyor.

Süs bitkisinden istilacı türe

Anavatanı Madagaskar'ın güneybatısı olan bitki; günümüzde Doğu Afrika, Güneydoğu Asya, ABD, Orta ve Güney Amerika'da da varlığını sürdürüyor. Resmi verilere göre sarmaşığın Avustralya'daki geçmişi 1860'lı yıllara dayanıyor.

Queensland'in kuzeyindeki madenci kasabalarında süs bitkisi olarak yetiştirilmeye başlanan türün, 1917 yılından itibaren kontrolsüz biçimde yayıldığı kayıtlara geçti. İkinci Dünya Savaşı sırasında doğal kauçuk kaynağı olarak özel olarak yetiştirilmesi ise yayılımı daha da hızlandırdı.

Zamanla Queensland, Cape York Yarımadası, Carpentaria Körfezi ve Kuzey Bölgesi sınırına kadar yayılan bitki, 1991 yılı verilerine göre yalnızca Queensland'de 700 bin hektarlık alanı kaplamıştı.

Fiziksel özellikleri ve üreme kapasitesi

Tutunacak bir yüzey bulamadığında 2 ila 3 metre yüksekliğinde çalı formunda büyüyen sarmaşık, ağaçlara tırmandığında 30 metre yüksekliğe kadar ulaşabiliyor. Bitkinin öne çıkan fiziksel ve biyolojik özellikleri ise hayli dikkat çekici:

• Yapraklı sürgünleri 2 metreye ulaşırken, 3 ila 8 metre uzunluğundaki esnek 'kamçı' sürgünleri sayesinde çevresindeki bitkilere tutunarak yükseliyor. Gövdesi kırıldığında beyaz, sütümsü bir özsu salgılıyor.
• Koyu yeşil ve parlak yaprakları 6-10 cm uzunluğunda, oval formdadır. Eflatun, pembe veya beyaz renkli çiçekleri, yeterli nem sağlandığında Haziran ve Temmuz ayları dışında yıl boyunca açabiliyor.
• 12 santimetreye ulaşan üç köşeli kapsülleri 450 ila 840'a kadar tohum barındırıyor. Bir hektarlık çalılık alanda yılda milyonlarca tohum üretiliyor ve taze tohumların %95'i çimlenme potansiyeli taşıyor.
• Tohumlar rüzgar, hayvan kürkleri ve araç tekerleklerindeki çamur aracılığıyla taşınıyor. Su yüzeyinde bir aydan fazla kalabilen kapsüller, sel sularıyla uzak bölgelere ulaşıyor.

Mücadeleyi zorlaştıran etkenler

Sarmaşık; kurak tropikal ve subtropikal bölgelerde, özellikle dere ve nehir kenarlarında gelişim gösteriyor. Gölgeye ve sıcaklık değişimlerine dirençli olan bitkinin gelişimini yalnızca don olayları sınırlandırabiliyor.

Köklerinin yerin 12 metre derinliğine kadar inmesi, yetişkin bitkilerin kökten sökülmesini neredeyse imkânsız hale getiriyor. Kısalarda ve otlaklarda geçit vermez çalılıklar oluşturan tür; kıyı bitki örtüsünü baskılayarak biyolojik çeşitliliği azaltıyor, yaban hayatının hareket kabiliyetini kısıtlıyor ve su kalitesini düşürüyor.