'Bu işi en fazla 2 saatte bitiririm' diyerek neden her defasında duvara toslarız?

Planlama yanılmacısı, bireylerin ve hatta büyük ölçekli şirketlerin projelerin tamamlanma süresini, maliyetini ve harcanacak emeği sistematik olarak çok daha az, başarı ihtimalini ise gerçek dışı bir biçimde çok daha yüksek tahmin etme eğilimidir. Kısacası bir işin bizi ne kadar uğraştıracağını yanlış hesaplarız ve bu yanlışlık her seferinde tekrarlanır.

İnsan beyni geleceği planlarken büyük ölçüde 'en iyi senaryo' üzerinden hareket eder. Plan yapıldığı anda; ne internetin kopacağı, ne araya acil bir iş gireceği, ne trafik sıkışıklığı ne de zihinsel tıkanıklık gibi gerçek hayattaki engeller hesaba katılır. Beyin, gelecekteki muhtemel zorlukları adeta görmezden gelerek toz pembe bir zaman çizelgesi çizer. Tarihe damgasını vuran devasa inşaat projelerinin bütçelerinin ve sürelerinin yüzde yüzlerce sapmasının arkasında yatan temel psikolojik mekanizma da tam olarak budur. Opera binaları, köprüler ve yazılım entegrasyonları gibi büyük projelerde yaşanan zaman ve maliyet aşımının kökeninde bu yapısal yanlılık bulunur.

Geçmişteki tecrübeleri hafife alma eğilimi

İşin en trajikomik yönü şudur: Hayatınızda yüzlerce kez bir raporun veya görevin 'iki saat' sürmeyeceğini, en az iki gün alacağını bizzat deneyimlemiş olmanıza rağmen, bir sonraki göreve başlarken geçmişteki o acı tecrübeleri tamamen unutursunuz. Beyin, her yeni projeye sanki o an zaman ve odak kapasitesi sınırsızmış gibi saf bir iyimserlikle başlar.

Uzmanlar bu zaman körlüğünü aşmak için 'referans sınıfı tahmini' yöntemini öneriyor. Bu yönteme göre:

• Geçmişte benzer bir işin gerçekten ne kadar sürdüğüne bakılır
• Hesaplanan süreye bilinçli olarak en az %50 ila %100 arasında bir zaman tamponu eklenir
• Bu ek süre sayesinde zihinsel tuzağın yıkıcı etkisi ciddi ölçüde azaltılır

Özetle, 'bu işi hallederim' derken kendinize güvenmek güzel bir şeydir; ancak geçmişin acı gerçeklerini göz ardı etmeden, her zaman bir B planı ve ekstra zaman payı ayırmak hem stresi azaltır hem de işlerinizi gerçekçi bir zeminde yürütmenizi sağlar.