Çığ felaketlerine karşı yapay zeka hamlesi: Yolu kapatmak yerine riskli zamanlar belirlenecek

Van-Bahçesaray kara yolunda 4-5 Şubat 2020'de peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde 42 kişi hayatını kaybetti, 84 kişi yaralandı. Bu facianın ardından bölgede güvenlik önlemleri artırılırken, çığ riskinin yüksek olduğu kış aylarında kara yolu tedbir amacıyla trafiğe kapatılmaya başlandı. Özellikle yoğun kar yağışı, buzlanma ve olumsuz hava koşullarının etkili olduğu dönemlerde ulaşımın uzun süre aksaması, bölge halkının yaşamını da olumsuz yönde etkiliyor.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, bölgede çığ riskini önceden belirleyebilecek yapay zeka destekli sistem için çalışmalar başlattı. Proje kapsamında, elektrik-elektronik, jeoloji ve çevre mühendisliği başta olmak üzere ilgili bölümlerden akademisyenlerin katılımıyla bir komisyon oluşturuldu.

3 Aşamalı Sistem Kurulacak

Fakülte Dekanı Prof. Dr. Remzi Tuntaş, çalışmanın 3 aşamadan oluştuğunu açıkladı:

• İlk aşamada riskli bölgelere sensör, kamera ve radar gibi elektronik sistemler yerleştirilecek.
• İkinci aşamada toplanan veriler yapay zeka destekli yazılımlarla analiz edilerek risk seviyesi belirlenecek.
• Üçüncü aşamada ilgili kurumlarla koordinasyon sağlanarak erken uyarı sistemi devreye alınacak.

Prof. Dr. Tuntaş, fizibilite çalışmalarının tamamlandığını belirterek, belirlenen riskli bölgelere sensörler, kameralar, radarlar ve benzeri elektronik donanımların yerleştirileceğini söyledi. Böylece bölgedeki hareketliliğin ve çevresel değişimlerin sürekli takip edilerek sağlıklı veriler toplanacağını ifade etti.

'42 Vatandaşımızı Kaybettik'

2020 yılında yaşanan felaketin bölgede derin izler bıraktığını belirten Prof. Dr. Tuntaş, "6,5 yıl önce bölgemizde hepimizi derinden etkileyen ve hafızalarımızda derin izler bırakan bir çığ felaketi yaşadık. 4-5 Şubat 2020'de Van-Bahçesaray kara yolu üzerinde peş peşe meydana gelen çığ felaketlerinde maalesef 42 vatandaşımızı kaybettik. Bu elim vaka sadece hayatını kaybeden vatandaşlarımızın ailelerini değil, tüm Van'ı, bölge halkını ve ülkemizi derinden etkiledi. Hayatını kaybeden 42 vatandaşımızı rahmet ve minnetle anıyorum. Ailelerine başsağlığı ve sabır diliyorum" diye konuştu.

'Sorumluluk Aldık'

Facianın ardından geçen yıllarda da aynı bölgede çığ riskinin devam ettiğini ve ulaşımın zaman zaman aksadığını söyleyen Tuntaş, "Üniversite olarak bölgenin böylesine önemli sorunlarından birine bilimsel çözümler üretmek, bölge halkına katkıda bulunmak ve vatandaşlarımızın hayatını kolaylaştırmak adına sorumluluk aldık. Üniversitemizin akademik bilgi birikiminden, bilimsel araştırma kapasitesinden, nitelikli akademik personelinden ve laboratuvar altyapısından yararlanarak bu çalışmayı başlattık" ifadelerini kullandı.

Erken Uyarı Sistemi Devreye Girecek

Risk eşik değerlerinin önceden tespit edilmesinin ardından erken uyarı sisteminin devreye gireceğini belirten Tuntaş, şunları söyledi:

"Başta Karayolları, AFAD, kaymakamlıklar, valilikler ve belediyeler olmak üzere ilgili kurumlar anında bilgilendirilecek. Böylece oluşabilecek bir afet daha büyük tehlikelere dönüşmeden müdahale edilebilecek. Gerektiğinde trafik akışı durdurulacak, bölge halkı ve o güzergahtaki araçlar güvenli alanlara yönlendirilecek. Amacımız, oluşabilecek riskleri mümkün olduğunca en aza indirmek ve insan hayatını korumak."

'Felaketlerin Önüne Geçebiliriz'

Prof. Dr. Tuntaş, doğal afetleri engelleme imkanı olmadığını ancak afetlerin oluşturacağı felaketlerin önlenebileceğine dikkat çekti:

"Deprem, çığ ve heyelan gibi doğal afetleri engellemek mümkün değil. Biz insanlar olarak bu afetleri engelleyemeyiz. Fakat afetlerin oluşturacağı felaketleri engelleyebiliriz. Bunu yapabiliriz. Dolayısıyla odaklanmamız gereken nokta, afet meydana gelmeden önce gerekli tedbirleri almaktır."

Kış boyunca iklimsel, fiziksel ve çevresel değişimlerin sensörlerle takip edileceğini belirten Tuntaş, çığ riskinin hangi seviyeye çıkabileceğinin belirlenmesi ve risk eşiği tespit edilmesi halinde ilgili kurumların harekete geçirilerek gerekli tedbirlerin zamanında alınmasının hedeflendiğini söyledi.

Yolu Kapalı Tutmak Yerine Riskli Zamanlar Belirlenecek

Projenin önemli hedeflerinden birinin de aylarca ulaşım imkanlarından mahrum kalınmasının önüne geçmek olduğunu vurgulayan Tuntaş, kış boyunca bölgede çığ riskinin katlanarak devam ettiğini, karın üstüne kar yağdığını, buzlanmaların yaşandığını belirtti.

"Böyle bir ortamda hiçbir kurum amiri veya yetkili kişi doğal olarak o bölgede trafiği açma sorumluluğunu almak istemiyor. Bu da bölge halkıyla kurumları karşı karşıya getiriyor. Vatandaşlarımız haklı olarak sosyal yaşamlarından ve konforlarından feragat etmek zorunda kalıyor. Aylarca trafiğe kapalı bir bölgede yaşamak zorunda kalıyorlar. Bir nevi izole bir yaşam oluşuyor. Biz bu durumun önüne geçmek istiyoruz."

Tuntaş, çalışmanın amacının bölgede çığ olmasını engellemek olmadığını, çığın her an olabileceğini ancak çığın oluşabileceği zamanın önceden doğru şekilde tespit edilmesi ve o süre içerisinde gerekli tedbirlerin alınmasının hedeflendiğini vurguladı:

"Kış boyunca yolu aylarca trafiğe kapalı bırakmak yerine, tehlikenin gerçekten maksimum seviyeye ulaştığı ve risk eşiğine geldiği zamanlarda müdahale edilmesini hedefliyoruz. Projemizin temel amacı budur."

Başka Bölgelerde de Uygulanacak

Bu coğrafyada aynı fiziksel koşullara ve hava şartlarına sahip çok sayıda bölge olduğunu belirten Prof. Dr. Tuntaş, projenin başarıyla tamamlanması halinde diğer bölgelere de uygulanacağını söyledi. Tuntaş, "İnanıyorum ki bu çalışma, bölgemizin birçok sorununun çözümüne katkı sağlayacak. En önemli hedefimiz insan hayatını korumak ve vatandaşlarımızın yaşamını kolaylaştırmak" dedi.