Çöken bina için yapay zekâdan çarpıcı uyarı: Yüzde 95 olasılıkla çok yüksek riskliydi

İstanbul Maltepe'de çöken 7 katlı bir bina, çökmeden aylar öncesine ait fotoğrafların yapay zekâ destekli bir yazılım ile analiz edilmesinin ardından korkutucu bir tabloyu ortaya çıkardı. Bina, bilimsel değerlendirmeye göre yüzde 95 olasılıkla çok yüksek riskli kategorisinde sınıflandırılmıştı.

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Geomatik Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, çöken binanın konum bilgilerini ve yaklaşık dokuz ay önce çekilmiş fotoğraflarını kendi ekibiyle birlikte geliştirdiği yapay zekâ destekli 'yapı analiz' programına yükleyerek inceleme yaptı.

Yazılım binada çok sayıda geometrik eksiklik tespit etti

Binanın FEMA (Federal Acil Durum Yönetim Kurumu) standartlarına göre yapılan görsel değerlendirmesinde, yapay zekâ sistemi hem düşeyde hem yatayda çok sayıda geometrik eksiklik buldu. Bu bulgular otomatik olarak rapor haline getirildi. Rapora göre bina, üç üzerinden yalnızca 0,5 puan alabildi ve bu da binanın çok yüksek riskli olarak sınıflandırılmasına yol açtı.

Yazılım neleri tespit edebiliyor?

Prof. Dr. Kutoğlu, geçen yıl ekim ayında yazılım ekibiyle birlikte üniversite bünyesinde, binaların deprem dayanıklılığını ölçen yapay zekâ destekli bir sistem geliştirdiklerini belirtti. Sistem, bir binanın fotoğrafı ve konum bilgisi üzerinden binanın yapısal zayıflıklarını otomatik olarak analiz edebiliyor. Yazılıma, 'yapianaliz.beun.edu.tr' adresinden ücretsiz erişim sağlanabiliyor.

Yazılımın tespit edebildiği yapısal sorunlar arasında şunlar yer alıyor:

• Kısa kolon tespiti
• Yumuşak kat analizi
• Binada çıkma ve çekme durumlarının belirlenmesi
• Geniş açıklık ve parapet taraması
• Üst katlarda ağır kütle yapısı analizi
• Arazi oturum eğilimli yapısının değerlendirilmesi
• Zemin değerleri ve depremsellik seviyesinin otomatik hesaplanması

'Binanın çok zayıf olduğu yapay zekâ ile tespit edildi'

Çöken binanın incelemesine ilişkin konuşan Prof. Dr. Kutoğlu, yazılımın binanın zemininin orta-kalite düzeyinde olduğunu, ülke geneline göre gayet iyi sayılacak bir zemin tespiti yaptığını aktardı. İstanbul'da olması nedeniyle depremsellik seviyesi orta-yüksek olarak belirlendi.

Ancak binanın yapısal durumu büyük risk taşıyordu. Yapay zekâ, binanın arazi oturumunun eğilimli olduğunu, geniş açıklıklar içerdiğini, yumuşak kat ve kısa kolon bulunduğunu, üst katta ise ağır kütle yapısı olduğunu tespit etti. Bu eksiklerin tamamı binanın puanını düşürerek onu üç üzerinden 0,5 puana geriletti.

'Facianın geleceğini önceden söylemek abartı olabilir'

Prof. Dr. Kutoğlu, bu sistemin kesin ve nihai bir mühendislik değerlendirmesi olmadığını, ancak vatandaşların bu tür sonuçları dikkate alarak daha kapsamlı bir mühendislik incelemesi yaptırmaya karar verebileceklerini vurguladı.

Kutoğlu, "Binanın zayıf bir yapı olduğu yapay zekâ destekli tarama ile kesinlikle tespit edildi. Binanın facia geliyorum demiş olduğunu söylemek abartı olabilir; ancak yapısal anlamda ciddi bir zayıflık taşıdığı bilimsel olarak ortaya konuldu" ifadelerini kullandı.