Donmuş toprağın çözülmesi büyük felaketi getirdi: 18 milyon metreküp toprak yer değiştirdi

Kanada'nın Kuzeybatı Toprakları bölgesinde 2017 ve 2018 yıllarında meydana gelen iki büyük heyelan, bilim insanları tarafından uzun süren saha çalışmalarının ardından detaylı biçimde incelemeye alındı. Uydu görüntüleri ve yerel gözlemlerin bir arada değerlendirildiği araştırmanın sonuçları, Geophysical Research Letters adlı bilimsel dergide yayımlandı.

Yeni araştırma, heyelanların yalnızca yüzeydeki buzların erimesinden kaynaklanmadığını ortaya koyuyor. Toprağın derinliklerinde yıllarca süren çözülmenin devasa kütleleri zayıflattığı, geçmişte yaşanan orman yangınlarının da bu süreci ciddi biçimde hızlandırdığı belirlendi.

18 milyon metreküp toprak yer değiştirdi

İncelemeye alınan iki heyelandan biri Johnson Nehri Vadisi, diğeri ise Redstone Nehri Vadisi çevresinde yaşandı. Johnson Nehri Vadisi'ndeki heyelanda yaklaşık 18 milyon metreküp donmuş toprak ve kaya yamaçtan aşağı hareket etti. Redstone Nehri Vadisi'ndeki heyelanda ise bu miktar 4,5 milyon metreküp olarak ölçüldü.

En büyük heyelanın geride bıraktığı iz yaklaşık 3,2 kilometre uzunluğa ulaşırken, yerinden kopan bazı donmuş kütlelerin yüksekliği 10 metreye, yani yaklaşık iki katlı bir evin yüksekliğine vardı.

Yıllar önceki yangınların izi sürüldü

Araştırmacılar, bölgede 1995 yılında çıkan büyük bir orman yangınının toprağı koruyan bitki örtüsüne ağır zarar verdiğini tespit etti. Bitki örtüsünün yok olmasıyla birlikte ısı ve suyun toprağın derinliklerine ulaşması belirgin biçimde kolaylaştı.

Yaklaşık 20 yıl boyunca kesintisiz süren bu çözülme, donmuş tabakaları günden güne zayıflatarak devasa heyelanların önüne set açtı.

150'den fazla benzer heyelan tespit edildi

Bilim insanları, bölgede 150'den fazla benzer heyelan izi tespit ettiklerini bildirdi. Yaşanan hareketlilik bazı bölgelerde şu sonuçları doğurdu:

• Nehir yataklarının heyelan kütleleriyle kapanması sonucu yeni göllerin oluşması
• Milyonlarca metreküp tortunun doğrudan akarsulara karışması
• Vadi tabanlarında su rejiminde kalıcı değişiklikler meydana gelmesi

Gelecekte risk daha büyük

Araştırmacılar, yükselen sıcaklıklar ve artan orman yangınları nedeniyle Kanada ile Alaska'daki donmuş toprak bölgelerinde benzer heyelanların daha geniş alanlarda görülme riskinin giderek artabileceği uyarısında bulundu.