Hint Okyanusu'nun güneyinde yer alan Kerguelen Takımadaları, 19. yüzyılda yaşanan bir 'iyi niyetli' hamlenin bugüne kadar devam eden ağır faturasını hâlâ ödüyor. Adaya bırakılan birkaç tavşan, doğal dengeyi alt üst ederek bölgenin en değerli endemik bitkilerini tehdit eden ana etken haline geldi.
Takımadalar, denizcilerin uzun yolculuklarında karşılaştığı iskorbüt hastalığına karşı geçmişte sıklıkla başvurduğu Kerguelen lahanası ile tanınıyordu. Yüksek miktarda C vitamini içeren bu özel bitki, bölgeye özgü tek C vitamini kaynağı olma özelliği taşıyordu. Ancak adaya getirilen tavşanlar, bu değerli bitkinin neredeyse tamamını ortadan kaldırdı.
Hedef Basit Bir Besin Kaynağıydı
1874 yılında Britanyalı denizciler, gemi kazası gibi acil durumlarda karaya çıkanların beslenmesini sağlamak üzere Kerguelen Takımadaları'na tavşan bırakmıştı. Niyet basitti: adaya birkaç tavşan konulsun, ileride ihtiyaç olduğunda avlanarak kullanılsın.
Ancak adada doğal yırtıcı yoktu ve bitki örtüsü otobur hayvanlara karşı tamamen savunmasızdı. Bu koşullar tavşan popülasyonunun kontrolsüz biçimde patlamasına yol açtı. Sonuçta küçük ve kontrollü bir besin kaynağı olarak bırakılan hayvanlar, adanın ekolojik yapısını kalıcı biçimde değiştirdi.
Kerguelen Lhanası Silinmek Üzere
Gelişimi son derece yavaş ilerleyen ve yüksek C vitamini içeriği sayesinde geçmişte iskorbüt tedavisinde kullanılan Kerguelen lahanası (Pringlea antiscorbutica), tavşanların yoğun otlatmasıyla adanın büyük bölümünden tamamen silindi.
Bugün sağlıklı örneklerine yalnızca tavşanların ulaşamadığı dik kayalıklarda ve çevredeki küçük adacıklarda rastlanabiliyor. Bitkinin neredeyse yok olma noktasına gelmesi, endemik bir türün ne kadar kırılgan olabileceğini bir kez daha gösterdi.
Zincirleme Ekolojik Kırılmalar
Tavşan istilası yalnızca Kerguelen lahanasını değil, adadaki Azorella gibi diğer yerli bitki türlerini de olumsuz etkiledi. Boşalan ekolojik alanı ise istilacı bir tür olan Acaena magellanica doldurdu.
Bitki örtüsünün tahrip olması, bölgedeki şiddetli rüzgar ve yağmurlarla birleşince toprak erozyonu hızlandı. Bu durum doğrudan deniz kuşlarının üreme alanlarına zarar verdi. Ayrıca 1956 yılında adaya getirilen kediler, tavşanları avlayarak çoğaldı ve biyolojik dengeyi daha da karmaşık bir hâle getirdi.
Koruma ve Restorasyon Çalışmaları Başlatıldı
Gelişmeler üzerine yetkililer, geçmişte serbestçe toplanan Kerguelen lahanasını koruma altına alarak tüketimini tamamen yasakladı. Bölgede yürütülen ekolojik restorasyon projeleri kapsamında önemli sonuçlar da alınmaya başladı:
- Yeşil Ada'da tavşanların temizlenmesinin ardından yerli bitki örtüsünün yeniden canlanmaya başladığı bildirildi
- Tavşan populasyonunun kontrol altına alınmasıyla kayalıklar dışındaki alanlarda da doğal dengenin toparlanma sinyalleri verdiği belirtildi
- Bilim insanları, adadaki ekolojik dengeyi tam olarak restore etme çalışmalarını sürdürüyor
Kerguelen Takımadaları örneği, insan eliyle yapılan küçük bir müdahalenin on yıllar boyunca tüm ekosistemi nasıl domino etkisiyle çökertebileceğini açıkça ortaya koyuyor.
