Nobel Ödülleri, 1901'den bu yana bilim, edebiyat ve barış alanındaki en prestijli ödül olarak anılıyor. Ancak bu ödüllerin arkasında pek çok ilginç hikâye ve çarpıcı detay saklı. İşte herkesin bilmediği 7 şaşırtıcı gerçek:
1. Curie Hanedanı: Bilimin Nobel Ailesi
Marie Curie, 1903'te Fizik ve 1911'de Kimya olmak üzere iki farklı bilim dalında Nobel Ödülü kazanan tek kişi olarak tarihe geçti. İlk ödülünü eşi Pierre Curie ile paylaşan Curie, radyoaktivite üzerine yaptığı öncü çalışmalar ve yeni elementlerin keşfiyle bilime büyük katkı sağladı.
Kızı Irène Joliot-Curie ise annesinin izinden giderek 1935'te eşi Frédéric ile birlikte Kimya dalında Nobel Ödülü aldı. Çift, laboratuvarda yapay radyoaktif izotop üretimini keşfetti.
Böylece Curie Ailesi iki kuşak boyunca toplam beş Nobel Ödülü kazanarak bilimin en ünlü hanedanlarından biri haline geldi.
2. Bir Sözün Değeri: Mileva Marić ve Albert Einstein
Albert Einstein, 1919'daki boşanma anlaşmasında henüz Nobel Ödülü kazanmamış olmasına rağmen ileride kazanacağı ödülün tüm para ödülünü eşi Mileva Marić'e vereceğine dair söz verdi.
1921'de Nobel Ödülü'nü kazandığında bu sözünü tuttu ve ödül parasını Marić'e devrederek, onun ve çocuklarının maddi güvenliğini sağladı.
3. Einstein Paradoksu: İzafiyet Teorisine Ödül Yok
Nobel Komitesi, Einstein'ın İzafiyet Teorisi'ni uzun süre "fazla teorik ve spekülatif" bulduğu için reddetti ve yalnızca deneysel olarak kanıtlanabilen çalışmalara öncelik verdi.
Bilim dünyasından gelen yoğun baskı üzerine Einstein, 1921 Nobel Ödülü'nü kazandı; ancak bu ödülü izafiyet teorisiyle değil, ölçülebilir ve doğrulanabilir olan fotoelektrik etki teorisiyle aldı.
Ödül töreninde bile komite, Einstein'ın yerçekimi yasası hakkındaki temel teorisinden bahsetmekten kaçındı. Bu teoriyi reddetmeye devam ettiler. Buna rağmen izafiyet teorisi, günümüzde hâlâ bilim insanlarının doğayı anlama biçimini derinden şekillendiriyor.
4. Matematik Neden Yok? Nobel'in "Kıskançlık" Efsanesi
Yaygın bir efsaneye göre Alfred Nobel, karısının bir matematikçiyle ilişkisi olduğu için matematik dalında ödül koymadı. Ancak bu hikâye doğru değil, çünkü Nobel hiçbir zaman evlenmedi.
Nobel'in matematiği insanlığa doğrudan "yararlı" bir alan olarak görmediği ve bu nedenle vakfından bilinçli olarak dışarıda bıraktığı düşünülüyor. Nobel Ödülleri ilk kez 1901 yılında verildi ve o zamandan bu yana matematik dalında hâlâ bir Nobel Ödülü bulunmuyor.
5. Erkeklerin Ödülü: Göz Ardı Edilen Kadın Bilim İnsanları
- Lise Meitner: Nükleer fisyonun keşfinde kilit rol oynamasına rağmen Nobel Ödülü'nü alamadı. Ödül yalnızca kimyager Otto Hahn'a verildi. Meitner 48 kez aday gösterilmesine rağmen hiçbir zaman kazanamadı.
- Jocelyn Bell Burnell: Pulsarların keşfini yapan Burnell'in bulgusu Nobel ile ödüllendirildi; ancak ödül ona değil, doktora danışmanı Antony Hewish ve Martin Ryle'a verildi.
Bu durumlar, kadınların bilim dünyasında karşılaştıkları yapısal eşitsizliklerin en çarpıcı örnekleri arasında yer alıyor.
6. Milyonluk Madalyalar: Ödüller Açık Artırmada
Nobel madalyaları, bilimin çok ötesinde özel bir değere sahip. Francis Crick'in Nobel madalyası, 2013 yılında mirasçıları tarafından vergi borçlarını ödemek amacıyla 2 milyon dolardan fazla bir fiyata açık artırmada satıldı. Crick, 1962 yılında DNA'nın yapısını keşfettiği için James Watson ve Maurice Wilkins ile birlikte bu madalyayı almıştı.
Bu olay, bilim tarihinde sıkça görmezden gelen Rosalind Franklin'e de işaret ediyor. Franklin, DNA'nın çift sarmal yapısının çözülmesine büyük katkı sağlamıştı ancak 1958 yılında, 37 yaşındayken hayatını kaybetti. Erkek meslektaşları, 1962'de Nobel ödülü aldıklarında onun katkısını anmadı.
2014 yılında James Watson da kendi Nobel madalyasını yaklaşık 4,8 milyon dolara açık artırmada sattı; madalyayı satın alan kişi daha sonra ödülü Watson'a geri verdi.
7. Etik Olmayan Bilim: Yanlış Keşifler ve Tartışmalı Ödüller
Nobel Ödülü, bilimsel bulguların daha sonra yanlış olduğu kanıtlansa bile hiçbir zaman resmi olarak iptal edilmedi.
- Johannes Fibiger: 1926'da kansere parazitlerin neden olduğunu iddia ederek Tıp Ödülü aldı; ancak bu teori daha sonra çürütüldü.
- Antonio Egas Moniz: Lobotomi yöntemini geliştirdiği için 1949'da Tıp Ödülü kazandı; bu yöntem günümüzde etkisiz ve zararlı kabul ediliyor.
- Linus Pauling: Yüksek dozda C vitamininin neredeyse tüm hastalıklara faydalı olduğunu savundu.
- Kary Mullis: AIDS hakkında komplo teorileri yaydı, UFO'lara inandığını dile getirdi.
- William Shockley: Irkçı ve öjenik inançlarıyla dikkat çekti.
2019 Tıp Ödülü sahibi Gregg Semenza gibi bazı bilim insanlarının makaleleri geri çekilmesine rağmen ödülleri iptal edilmedi. Nobel Ödülleri'nin arkasındaki bu ilginç detaylar, prestijli ödülün kusursuz olmadığını gözler önüne seriyor.
