2026 Nobel Kimya Ödülü, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'nde düzenlenen basın toplantısıyla açıklandı. Ödül, "asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkilerin ve otokatalizin keşfi" çalışmalarıyla Fransa'daki Paris-Sud Üniversitesi'nden 96 yaşındaki Henri Kagan ile Japonya'daki Tokyo Bilim Üniversitesi'nden 76 yaşındaki Kenso Soai'ye verildi.
Ödülü kazandığını alışveriş yaptığı sırada öğrendiğini söyleyen Soai, "Bugün hayatımın en heyecanlı günü, ödülü Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum" ifadelerini kullandı.
Ödül Kazandıran Araştırmanın Önemi
Amino asitler gibi bazı moleküller, birbirlerinin ayna görüntüsü olan iki farklı varyant halinde bulunuyor. Ancak canlı organizmalar bu ayna görüntülerinden yalnızca birini içeriyor. Kagan ve Soai, yaptıkları çalışmalarla bu tür bir kimyasal asimetrinin nasıl oluşmuş olabileceğini ortaya koydu.
Kagan, kimyasal tepkimeleri yönlendirmek için geliştirdiği yeni yöntemle, birbirinin ayna görüntüsü olan moleküllerden birinin daha önce mümkün olduğundan çok daha yüksek oranda elde edilmesini sağladı. Bu keşif; ilaç, aroma, koku ve yeni malzemelerin üretiminde kullanılan kimyasal tepkimelerin geliştirilmesinde önemli rol oynuyor.
Soai ise olası ayna görüntülerinden yalnızca birinin oluştuğu ilk kimyasal tepkimeyi tasarladı. "Soai tepkimesi" olarak bilinen bu yöntem, bugüne kadar gerçekleştirilen en dikkat çekici kimya deneylerinden biri olarak nitelendiriliyor.
1.2 Milyon Dolarlık Ödülü Paylaşacaklar
Kazananlar, birden fazla kişi olması hâlinde toplam 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık 1.2 milyon dolar) tutarındaki para ödülünün de sahibi oluyor. Ödülün sahipleri, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından belirleniyor.
Henri Kagan ve Kenso Soai Kimdir?
- Henri Kagan: Fransa'da 1930'da doğan Kagan, organik ve organometalik kimya, asimetrik sentez ve asimetrik kataliz alanlarındaki çalışmalarıyla tanınıyor. Sorbonne Üniversitesi'nde eğitim gördükten sonra 1960'ta College de France'dan doktora derecesini aldı.
- Kenso Soai: Japonya'nın Hiroşima kentinde 1950'de doğan Soai, Tokyo Üniversitesi mezunu. 1979'da doktora ünvanını alan Soai, asimetrik sentez alanındaki çalışmalarıyla biliniyor.
Nobel Ödülleri 5 Dalda Veriliyor
İsveçli Alfred Nobel'in vasiyeti üzerine, 29 Haziran 1900'de kurulan Nobel Vakfı'nın insanlığa hizmet edenlere verdiği ödüller, dünyada en saygın ödüller olarak kabul ediliyor. Ödüller fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp olmak üzere 5 dalda veriliyor.
Bunlara ek olarak Nobel Ekonomi Ödülü, 1968'de İsveç Merkez Bankası'nın Alfred Nobel'in anısına ekonomi dalında da ödül verilmesini kararlaştırmasıyla ilk kez 1969'da dağıtıldı.
Ödüller, her yıl Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerine teslim ediliyor. 1901'den bu yana verilen ödüller, Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında çoğu kez verilememişti. Kovid-19 salgını nedeniyle törenler 2020 ve 2021'de de gerçekleştirilememişti.
