217 yıllık şifreli mektup çözüldü: Napolyon'un gizli savaş planları ortaya çıktı

Napolyon Bonapart'ın 1809 yılında gönderdiği şifreli bir mektup, tam 217 yıl sonra çözülerek tarihçilerin gündemine oturdu. Mühendis Carter Church, yapay zekâ teknolojisinden yararlanarak mektubun şifresini yeniden oluşturmayı başardı.

Çözülen mesajda, Fransız ordusunun ve müttefiklerinin konumları ile yaklaşan Avusturya savaşı öncesindeki askeri planlara ilişkin ayrıntılı bilgiler tespit edildi.

Mektup kime gönderilmişti?

Şifreli mektup, Napolyon'un üvey oğlu Eugène de Beauharnais tarafından, Dalmaçya bölgesinde görev yapan General Auguste de Marmont'a gönderilmişti. Avusturya toprakları nedeniyle diğer Fransız birliklerinden ayrı hareket eden Marmont için güvenli bir iletişim kanalı büyük önem taşıyordu.

Napolyon, 16 Mart 1809'da gönderdiği emirle Marmont'un Fransız ve müttefik ordularının konumları hakkında bilgilendirilmesini talep etmişti. Ancak mektupta kullanılan şifreleme sistemi zaman içinde kaybolduğu için mesajın büyük bölümü uzun yıllar boyunca okunamaz halde kaldı.

Belgenin bilinen tek kopyalarından biri 1969 yılında bir Fransız askeri tarih dergisinde yayımlanmıştı. Araştırmacılar yıllarca şifreyi çözmeye çalışsa da mektubun tamamı, Church'ün bugünkü çalışmasına kadar çözülemedi.

Yapay zekâ şifreyi nasıl çözdü?

Mektuptaki yaklaşık 1.300 şifre birimi, 155 farklı işaretten oluşuyordu. Kullanılan sistemde aynı harf birden fazla sembolle gösterilebildiği için şifreyi çözmek sıradan bir harf analiziyle mümkün değildi.

Church'ün izlediği süreç şöyle işledi:

• Önce belgenin görüntüsü analiz edilerek semboller belirlendi
• Daha önce çözülmüş işaretlere ilişkin bilgiler ve Fransızca dil verileri kullanıldı
• Bilgisayar destekli analizlerle bilinmeyen sembollerin olası karşılıkları arandı
• Modelin çalıştırılması yaklaşık 6 saat sürdü

Araştırma yalnızca yapay zekânın bir metni okumasından ibaret değildi. Sembollerin sınıflandırılması, tarihsel kaynakların incelenmesi ve bulunan metnin doğrulanması da sürecin vazgeçilmez parçalarıydı.

Napolyon'un mektubunda ne yazıyordu?

Çözülen mesaj, Fransız ve müttefik kuvvetlerinin Avrupa'daki konumlarını ve asker sayılarını anlatan kapsamlı bir askeri rapor niteliğindeydi. Mektupta Bavyera, Polonya ve Fransız birliklerinin farklı bölgelerdeki konuşlanmalarına dair ayrıntılara yer veriliyordu.

Mesajın önemli bir bölümü ise Marmont'a güven vermeyi amaçlıyordu. Napolyon'un karargâhı, Rusya'nın Avusturya'ya karşı ilerlediğini ve Avusturya kuvvetlerinin farklı yönlerden baskı altında kalacağını değerlendiriyordu. Mektupta Avusturya'nın yenilgiye doğru ilerlediği belirtiliyor ve Marmont'un karşısındaki küçük birliklerden çekinmemesi gerektiği vurgulanıyordu.

Ancak savaşın seyri bu iyimser tablonun gerçeği bütünüyle yansıtmadığını gösterdi:

• Avusturya, Nisan 1809'da Bavyera'yı işgal etti
• Fransız kuvvetleri İtalya'da ve Aspern-Essling Muharebesi'nde yenilgiler yaşadı
• Marmont, Dalmaçya'dan kuzeye ilerleyerek Napolyon'un ana kuvvetlerine katıldı
• Temmuz 1809'da Avusturya'nın yenilgisiyle sonuçlanan Wagram Muharebesi'nde yer aldı

Seferin ardından Napolyon, Marmont'u mareşalliğe yükseltti.

Tarihçiler neden temkinli yaklaşıyor?

Şifrenin çözülmesi, Napolyon dönemine ilişkin bütün tarihsel bilgileri değiştirecek çapta bir keşif olarak görülmüyor. Çünkü mektuptaki bilgilerin bir bölümü, Napolyon'un günümüze ulaşan diğer yazışmalarından zaten biliniyordu.

Tarihçiler ayrıca mektupta belirtilen bazı asker sayılarının Napolyon'un gerçekte sahip olduğu kuvvetlerle uyuşmadığına dikkat çekiyor. Bu nedenle çözülen metnin diğer tarihsel kaynaklarla dikkatlice karşılaştırılması önem taşıyor.

Yine de çalışma, yapay zekânın tarih araştırmalarında nasıl etkili bir araç olabileceğini net biçimde ortaya koyuyor. Yüzyıllardır okunamayan bir mektup; görüntü analizi, kriptografi ve tarihsel araştırmanın bir araya getirilmesiyle yeniden anlaşılır hale geldi.