60 Yıl Sonra İtiraf: Nehir Düzenlemeleri Şehirleri Felakete Sürükledi

Fransa'da 1960'lı yıllardan itibaren tarım arazilerini korumak ve işlenebilir alanları artırmak amacıyla yürütülen nehir yatağı düzenlemelerinin, günümüzde kentlerde yaşanan ani su baskınlarının başlıca nedenlerinden biri olduğu belirlendi. Nehirlerdeki mendereslerin kaldırılması ve yatakların genişletilmesi sonucu su akış hızının yükselmesi üzerine, ülke genelinde 50 bin kilometrelik akarsu hattını kapsayan yeniden doğallaştırma projeleri devreye alındı.

Milyonlarca Metreküp Malzeme Çıkarıldı

İkinci Dünya Savaşı sonrası modernleşme hamleleri kapsamında akarsuların hidrolik kapasitesini artırmak için 'yeniden kalibrasyon' adı verilen çalışmalar yürütüldü. Bu süreçte Durance Nehrinden 1960'tan bu yana 60 milyon metreküpten fazla, Var Nehrinden ise 1960-1990 yılları arasında 50 milyon metreküp tortul malzeme çıkarıldı.

Avrupa'da 19. yüzyılda Johann Gottfried Tulla'nın Bale ile Mannheim arasındaki Yukarı Ren hattını 81 kilometre kısaltmasıyla yaygınlaşan nehir düzleştirme uygulamaları, Fransa'da 1960-1980 yılları arasında binlerce kilometrelik akarsu yatağında uygulandı.

Mendereslerin Kaldırılması Su Transfer Hızını Artırdı

Doğal süreçte suyu yavaşlatan, tortuları tutan ve sulak alanları besleyen mendereslerin ortadan kaldırılması, suyun havza boyunca ilerleme süresini kısalttı. Teknik incelemelere göre yatakların derinleştirilmesi ve doğrusal hale getirilmesi, yağış anında suyun yukarı bölgelerden aşağıya aktarımını hızlandırdı.

Tarım alanlarında taşkınları önlemek amacıyla yapılan bu müdahaleler, suyun enerjisini sönümleme kapasitesini düşürerek riskin yerleşim yerlerinin yoğunlaştığı kent merkezlerine kaymasına yol açtı. Dönemin öne çıkan örnekleri arasında şunlar yer alıyor:

• Seulles Havzası (Calvados): O dönemde kalibre edilen iki nehirde günümüzde yeniden doğallaştırma çalışmaları yürütülüyor.
• Aşağı Rhone: 1980'lere kadar seyrüsefer, elektrik üretimi ve korunma amacıyla yapılan müdahaleler sonrası yaşanan 1993 taşkınları, nehir yatağındaki daralmanın su enerjisini alt kısımlara daha şiddetli ilettiğini ortaya koydu.

2030 Hedefi: 50 Bin Kilometre Akarsu Restorasyonu

İklim değişikliğine bağlı şiddetli yağışların artması üzerine Fransa, 2030 yılına kadar 50 bin kilometrelik akarsu yatağını restore etmeyi hedefleyen bir program başlattı. Yürütülen projeler kapsamında:

• Atıl durumdaki yapılar ve engeller kaldırılıyor
• Düzleştirilmiş nehir kesimleri yeniden menderesli hale getiriliyor
• Restore edilen sulak alanlar sayesinde taşkın dönemlerinde onlarca olimpik yüzme havuzuna denk gelen su hacimleri tutularak akış hızı düşürülüyor

Uzmanlar, yürütülen çalışmaların tarım arazilerini tamamen korumasız bırakmayı değil; havza genelinde doğal su düzenleme kapasitesi ile yerel koruma ihtiyaçları arasında yeni bir denge kurmayı amaçladığını bildirdi.