Avrupa Yapay Zekada ABD ve Çin'e Yetişebilecek mi? Kritik Zirve ve Büyük Açık

Yapay zekada üstünlük eğer bir olimpiyat disiplini olsaydı, mevcut gidişatla altın madalya için yalnızca iki ciddi aday olurdu: ABD ve Çin. Avrupa, son dönemde ileri teknolojinin pek çok alanında olduğu gibi bu tartışmada da adından söz ettiremiyor.

Draghi'den sert uyarı: "Yıkıcı sonuçlar doğurur"

Avrupa Merkez Bankası eski Başkanı Mario Draghi, 2024 tarihli bir raporunda, Avrupa Birliği'nin rekabet gücünü artırmak için daha yenilikçi olması gerektiğine dikkat çekmişti. Draghi, kısa süre önce ise yapay zekanın büyümeyi artırmak için Avrupa'nın elindeki "belki de en umut verici" fırsat olduğunu belirterek, AB'nin bu alandaki değer zincirinin yalnızca küçük bir bölümünü kontrol edebilmesini eleştirdi.

Draghi, bir köşe yazısında şu ifadeleri kullandı:

"Ekonomi yapay zekaya dayalı bir hale geldiği zaman, yapay zekadan mahrum kalmak, ABD finans sisteminden mahrum kalmaya benzer. Bunun sonuçları yıkıcı olur."

Draghi'nin yaklaşımı, İrlanda hükümetinin AB dönem başkanlığı kapsamında Dublin'de düzenlediği uluslararası yapay zeka zirvesinde de kendini gösterdi. Zirvenin sloganı olan "Avrupa'nın Rekabet Gücünde Devrim Yaratmak İçin Yapay Zekayı Kullanmak", Draghi'nin kaleminden çıkmış gibiydi.

Yapay zeka güvenliği endişeleri büyüme gündemine gölge düşürüyor

Yapay zekayı kullanmak artık çok daha karmaşık hâle geldi. Haziran ayında bin 200 yapay zeka ajanının bir online platformu hacklediği saldırından, bir yapay zeka ajanının ABD polisine çözülmemiş bir cinayetle ilgili sahte ihbar göndermesine kadar, kontrolden çıktığına dair bir dizi tartışma ciddi endişe yarattı.

Microsoft'un kurucusu Bill Gates ve öncü yapay zeka laboratuvarlarının yöneticileri de dahil olmak üzere teknoloji sektöründen birçok isim, güvenlik önlemleri amacıyla yapay zeka geliştirme sürecinin duraklatılması çağrısı yaptı.

Buna rağmen İrlanda'daki zirvede genel olarak olumlu bir hava hakimdi. Teknoloji ve yapay zeka sektörünün liderleri, Avrupalı siyasetçilerle birlikte yapay zekanın dönüştürücü ekonomik ve toplumsal potansiyelini dile getirirken, güçlü düzenleme ve güvenlik standartlarına duyulan ihtiyacın da altını çizdi.

İrlanda'dan yapay zeka hamlesi

İrlanda Başbakanı Micheal Martin, ülkesinin yapay zekaya büyük yatırım yaptığını belirterek, bu teknolojiyi bir "dönüm noktası" olarak nitelendiren Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'ın ifadelerini tekrarladı. AB'nin güvenliğe verdiği öneme işaret eden Martin, şunları kaydetti:

"Riskleri azaltarak, sağlayacağı faydalardan yararlanmaya kararlıyız. Avrupa'da yorumuzu çizdik. İnovasyon ve fırsatları, güvenilir ve insan odaklı bir yapay zeka yaklaşımıyla dengeliyoruz."

AB'nin Teknolojik Egemenlik, Güvenlik ve Demokrasiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen ise AB'nin yeni Yapay Zeka Yasası kapsamındaki ilk yaptırım adımlarını attığını açıkladı. Buna göre, Komisyon, gelişmiş yapay zeka modeli sağlayıcılarından güvenlik ve emniyet konularında bilgi talep etti.

Temel kaygılar göz ardı mı edildi?

Ancak yapay zekaya eleştirel yaklaşan birçok kişinin gündemini oluşturan veri merkezlerinin büyük çevresel etkisi veya yapay zeka kaynaklı olası iş kayıpları gibi konular tartışmalarda pek yer bulmadı.

Zirvenin düzenlendiği mekanın hemen dışında, İrlanda'daki sol çizgideki Kârdan Önce Halk partisinin öncülük ettiği bir grup protestocu, zirvenin bu konulara odaklanmamasını eleştirdi. Protestonun organizatörlerinden Alexandra Day, şunları söyledi:

"Burada öne çıkarılan yapay zeka türü konusunda kasıtlı bir bulanıklaştırma var. Yapay zeka, rızaları pek alınmadan çalışanlara dayatılıyor. Yapay zekanın iş yerlerine girmesiyle birlikte, çalışanların kullanmayı reddetme hakkı yok."

Avrupa'nın yapay zekada açığı büyüyor

Dünyanın en büyük yapay zeka ve teknoloji şirketlerini temsil eden yöneticiler Avrupa'nın potansiyeline dikkat çekiyor. Buna karşın AB'nin yapay zeka geliştirme konusunda kapatması gereken epey mesafe olduğu açık.

Veri merkezi kapasitesini artırmasına rağmen AB, ABD ve Çin'in hâlâ çok gerisinde. İşte bu açığın çarpıcı tablosu:

• AB'nin dünyadaki yapay zeka bilgi işlem kapasitesindeki payı: yüzde 5
• ABD'nin aynı alandaki payı: yüzde 75'in üzerinde

AB, öncü yapay zeka laboratuvarlarının listelerinde dikkat çekici biçimde yer almıyor. Yalnızca Fransız şirketi Mistral, en üstteki laboratuvarlara yaklaşabilen tek şirket konumunda. AB'nin son teknoloji çip üretimi de ABD'li veya Tayvanlı önde gelen üreticilerin düzeyinden çok uzak.

Dublin Bildirgesi açıklandı

ABD ve Çin'e yetişme planının bir parçası olarak İrlanda hükümeti, AB dönem başkanı olarak bir politika belgesi açıkladı. "Dublin Bildirgesi" adı verilen belge, altyapı yatırımları ve Avrupalı yapay zeka şirketlerine mâli destek dahil olmak üzere Avrupa'nın yapay zeka kapasitesini güçlendirmeye yönelik siyasi taahhütleri ortaya koyuyor.

Bildirge, Draghi'nin Avrupa'nın özellikle tedarik zincirleri ve altyapı alanlarında kendi yapay zeka egemenliğini geliştirmesi yönündeki çağrılarıyla uyumlu olarak, AB dışı bulut ve bilgi işlem hizmetlerine bağımlı Avrupalı şirketlerin ek uyum baskılarıyla karşılaşabileceğini belirtiyor.

"Regüle edecek kişiler hiçbir şey bilmiyor"

Ancak birçok kişi AB'nin ne yapay zeka kapasitesini artırabileceğine ne de etkili bir düzenleme hazırlayabileceğine inanıyor. Ryanair CEO'su Eddie Wilson, Brüksel'in inovasyonu boğmadan yapay zekaya ilişkin düzenlemeler getirebileceğine şüpheyle yaklaştığını ifade etti. Wilson şunları söyledi:

"Bu sektöre ilişkin düzenlemeler getirecek kişilerin konu hakkında hiçbir şey bilmemesi, en istemeyeceğiniz şeydir. Brüksel'de genellikle olan da bu."

Ryanair, kısa süre önce Google ile bulut veri sistemini ve yapay zeka platformunu kullanmak üzere büyük bir anlaşma yaptı. Bu, AB'nin şirketlerin uzaklaşmasını istediği ABD merkezli yapay zeka tedarik zincirleriyle tam da böyle bir iş birliği anlamına geliyor.

ABD'deki ortamın inovasyona daha elverişli olduğuna inanan Wilson, Avrupa konusundaki endişelerini şu sözlerle ifade etti:

"Avrupa için endişeleniyorum çünkü bu teknoloji şirketlerinin hızlı hareket etmesi gerekiyor. Bunu burada yapmayacaklarsa başka yerde yapacaklar. Bunu Çin'de yapacaklar, ABD'de yapacaklar."