Bir zamanlar dünyanın en zenginiydi: Devlet bedava ev ve araba dağıtıyordu, şimdi taşa döndü

Pasifik Okyanusu'nun ortasında yer alan küçük ada devleti Naoero, sahip olduğu devasa fosfat yatakları sayesinde 1970'li yıllarda kişi başına düşen gelirde tüm dünyayı geride bırakarak zirveye oturmuştu. Yüzyıllar boyunca binlerce deniz kuşunun adada bıraktığı gübre, zamanla milyarlarca dolarlık bir fosfat rezervine dönüşmüştü. Bu rezervlerin ihracatı ise ada devletine eşi benzeri görülmemiş bir servet kazandırdı.

Ancak plansız tüketim ve kaynakların kontrolsüzce kullanılması, ülkeyi tarihin en çarpıcı ekonomik çöküşlerinden birine sürükleyen süreci başlattı.

Devlet bedava ev ve araç dağıttı, halk çalışmayı bıraktı

Fosfat ihracatından gelen milyarlarca dolarlık gelirin ardından Naoero hükümeti, vatandaşlarına adeta cömertçe dağıtım yaptı. Bedava barınma, sağlık, eğitim ve ulaşım hizmetleri sunuldu. Devletin kasasından doğrudan halka aktarılan bu gelirler, ada sakinlerinin çalışmayı tamamen bırakmasına yol açtı.

Ülke genelinde lüks spor araçlar hızla yaygınlaştı. Öyle ki devletin emniyet güçleri bile sarı spor otomobillerle devriye gezmeye başlamıştı. Kimse çalışmadan zenginliğin tadını çıkarıyordu; kimsenin aklından bu lüksün bir gün sona ereceği geçmiyordu.

30 yıl içinde madenler tükendi, ada çöle döndü

Yıllar süren aşırı madencilik faaliyetleri, adanın iç kesimlerindeki fosfat rezervlerinin yaklaşık 30 yıl içinde tamamen tükenmesine neden oldu. Maden çıkarılan bölgelerde bitki örtüsü ve toprak yapısı bütünüyle yok oldu. Adanın merkezinde ise bugün devasa ve çıplak kireçtaşı kayalıklarından oluşan büyük bir çöl tabakası bulunuyor. Doğal kaynakların tükenmesiyle birlikte ülkenin yegâne gelir kapısı bir anda kapandı.

İflastan kara para aklama merkezine dönüştü

Fosfat gelirlerinin aniden kesilmesi, Naoero ekonomisini telafisi olmayan bir çöküşe sürükledi. Tüm birikimlerini ve yatırımlarını kaybeden ülke, dış borçlarını ödeyemeyerek resmen iflas etti. Ekonomik krizin derinleşmesi üzerine yönetim, alternatif bir gelir modeli arayışına girdi.

2000'li yılların başında ada ülkesi, denizaşırı bankacılık faaliyetleri üzerinden kara para aklama merkezi olarak faaliyet göstermeye başladı. Bir zamanlar dünyanın en zengin ülkesi sayılan Naoero, bugün hem ekonomik hem de çevresel anlamda kendi geçmişinin gölgesinde yaşamaya devam ediyor.