Dünyanın en büyük ikinci gölünü çöle dönüştürdüler

Tarım projeleri uğruna nehir yataklarının değiştirilmesi, bir zamanlar balıkçı filolarının yüzdüğü devasa bir su havzasını kimyasal tuz fırtınalarının koptuğu çorak bir araziye çevirdi. Aral Gölü, insan eliyle büyük bir ekolojik felaketin simgesi hâline geldi.

Nehirlerin yönü neden değiştirildi?

1960'lı yıllarda Sovyet yönetimi, çöl arazilerinde pamuk üretimini artırmak amacıyla kapsamlı bir sulama planını devreye aldı. Göle hayat veren en büyük iki su kaynağı olan Seyhun ve Ceyhun nehirleri, binlerce kilometrelik yapay kanallar açılarak tarım arazilerine yönlendirildi. Bu büyük ölçekteki müdahale, göle ulaşan su miktarını kritik seviyelere indirdi.

Yüzde 90'lık kayıp nasıl gerçekleşti?

Suların tarlalara aktarılmasıyla birlikte havzaya ulaşan su akışı tamamen durma noktasına geldi. İrlanda büyüklüğündeki dev tatlı su kütlesi, beslenemediği için on yıllar içinde hızla buharlaştı. Çekilmenin durdurulamaması sonucunda gölün yüzde 90'lık bölümü kuruyarak haritadan silindi.

Çöl ortasında gemiler mahsur kaldı

Suların hızla çekilmesi bölgedeki ekonomik hayatı doğrudan sonlandırdı. Bir dönem gölde faaliyet gösteren balıkçı filoları ve büyük tonajlı yük gemileri, limanlara geri dönemeden açıkta mahsur kaldı. Suların yerini kumullara bırakmasıyla dev gemiler, çölün ortasında paslı metal iskeletler halinde kaldı.

Göl tabanının tamamen açığa çıkmasıyla geride kalan devasa çorak alan, tarım ilaçları ve kimyasal atıklarla yüklü bir tuz çölüne dönüştü. Bölgede esen sert rüzgârlar, tabandaki zehirli toz bulutlarını yüzlerce kilometre uzağa taşıyarak çevre yerleşimlerde insan sağlığını ve tarımsal yaşamı tehdit eden hava olaylarına yol açıyor.