Telefonunuzu kulaklığınıza ya da dizüstü bilgisayarınıza kablosuz bağladığınızda kullandığınız Bluetooth teknolojisi, aslında bin yıldan daha eskiye dayanan çarpıcı bir hikayeye dayanıyor. Bu ismin ardındaki isim, bir Viking kralı olan Harald Gormsson ve onun Danimarka'nın yaklaşık 250 kilometre batısındaki küçük Jelling kasabasında gömülü mirası.
Jelling'de bugün hâlâ ayakta duran iki kadim runik anıt taşı, kralın hüküm sürdüğü dönemin anlatısını taşıyor. Aynı zamanda sıra dışı lakabının nasıl olup da dünyanın en yaygın kullanılan teknolojilerinden birine isim verdiğine dair ilk ipucunu sunuyor. İngilizcede 'blue' mavi, 'tooth' diş anlamına geliyor.
Bluetooth lakaplı Viking kralı
Söz konusu kral, 10. yüzyılda Danimarka'yı yöneten Harald Gormsson. Lakabı Bluetooth —Eski İskandinav dilinde Blátǫnn— idi ve bu lakap ilk kez ölümünden 150 yıl sonra kayıtlara geçti. Lakabın mavi veya çürümüş bir dişe gönderme olduğu düşünülüyor.
Harald'ın en önemli başarılarından biri, M.S. 965 civarında gerçekleştiği düşünülen Danimarka'nın Hristiyanlığı kabul etmesi oldu. Harald tarafından yaptırılan Jelling'deki iki runik taştan büyük olanı, kralın "tüm Danimarka ve Norveç'i hakimiyeti altına aldığını ve Danimarkalıları Hristiyanlaştırdığını" ilan ediyor. Ayrıca bu taş, İskandinavya'daki en eski İsa tasvirlerinden birini barındırıyor.
O zamana kadar Kuzey Avrupa'nın büyük bir kısmı, kabile şefleri tarafından yönetilen daha küçük bölgelere bölünmüştü. Hristiyanlık, Harald'a iktidarını pekiştirme, Danimarka'nın Hristiyan Avrupa ile bağlarını güçlendirme ve yeni oluşan devleti birleştirme imkânı verdi.
Kongernes Jelling Deneyim Merkezi ve Müzesi küratörü Adam Bak, bunun "200 yıllık Viking Çağı'nın ardından gerçekleşen bir Danimarka ulus inşası süreci" olduğunu belirtiyor. Bak, Kuzeylilerin Avrupa'daki farklı siyaset biçimleri, Hristiyanlığın sağlayacağı faydalar ve devlette iktidarın merkezileştirilmesi konularında yetkinlik kazandığını söylüyor.
Jelling neden bu kadar önemli?
Harald'ın hikâyesi, Jelling'in coğrafi dokusuna adeta işlenmiş durumda. Babası Gorm, kasabadaki iki runik taştan daha küçük ve daha eski olanını eşi Thyra'nın anısına yaptırmıştı. Bu taşın, ülke sınırları içinde "Danimarka" adının yazılı olarak geçtiği ilk örnek olduğu düşünülüyor.
Yakındaki Vejle kasabasında yaşayan yerli Anne Havgaard Mikkelsen, "Biz buna Danimarka'nın doğum belgesi diyoruz. Dolayısıyla Jelling, ülkenin doğum yeri" diyor.
Günümüzde yalnızca dört bin kişilik nüfusa sahip olmasına rağmen burası Harald Bluetooth döneminde iktidarın merkeziydi. Başlangıçta bir pagan mezar alanı olan Jelling, Harald'ın hükümdarlığı sırasında pagan ve Hristiyan geleneklerinin iç içe geçtiği bir yere dönüştü.
Günümüzde beyaz direkler bir zamanlar Jelling anıtlarını çevreleyen hattı gösterirken, yüzlerce işaret taşı da muhtemelen Thyra'ya adanmış, gemi biçimindeki devasa bir alanın sınırlarını çiziyor. İki mezar höyüğü ve bir Hristiyan kilisesiyle tamamlanan bu alan, Bak'ın ifadesiyle cesur Viking savaşçılarıyla veya Thor ve Odin'den ziyade, siyaseti ve dönüşümü, eski olandan yeni olana geçişi anlatıyor.
1994 yılında Jelling höyükleri, runik taşlar ve kilise, Danimarka'nın ilk UNESCO Dünya Mirası alanı ilan edildi. Yakındaki Kongernes Jelling ziyaretçi merkezindeki interaktif sergiler, Viking inançları ile Hristiyanlık arasındaki geçiş sürecini gözler önüne seriyor. Danimarka'nın "vaftiz taşı" ve "doğum belgesi" olarak nitelendirilen iki runik taş ise cam bir muhafaza ardında korunuyor.
Viking kralından Bluetooth teknolojisine
Aradan geçen bin yılı aşkın sürenin ardından, Harald'ın birleştirici kimliği ismine beklenmedik bir şekilde ikinci bir hayat kazandıracaktı. 1990'ların sonlarında Toshiba, IBM, Nokia, Intel ve Ericsson gibi şirketlerden mühendisler, farklı markalara ait cihazları birbirine bağlayabilecek yeni bir teknoloji geliştiriyorlardı ve bir kod adına ihtiyaçları vardı.
Amerikalı Intel mühendisi Jim Kardach, İsveçli mühendislerle birlikte çalışırken konu Vikinglere geldi. İlgi duymaya başlayan Kardach, tarihle ilgili bir kitaba kendini kaptırdı. Tıpkı bu yeni teknolojinin farklı cihazları birleştirebilmesi gibi, Danimarka ile Norveç'i birleştiren kraldan etkilenen Kardach, onun adını kod adı olarak önerdi. Resmî basın açıklaması henüz yazılmadan kod adı sızdı ve sonrası teknoloji tarihine geçti.
Bak, halkla ilişkiler ekibinin bu isimden nefret ettiğini söylüyor: "'Bluetooth' (Mavi Diş) dişte hijyen yetersizliğiyle ilişkilendiriliyordu." Çok daha sıkıcı pek çok farklı isim önerilmiş ancak Bluetooth, son derece özgün bir isim olması sayesinde büyük bir patlama yapmış.
Runik taşlardan esinlenen logosu da teknolojinin kalıcılığına katkı sağladı. Bu sembol, Harald Bluetooth'un anısına "H" ve "B" harflerini temsil eden İskandinav harflerini bir araya getiriyor.
Teknolojinin 2023'teki 25. yıl dönümünde Kardach ve diğer kurucular, Harald'ın adını izinsiz kullandıkları için özür dilemek üzere Kongernes Jelling'e gitti. Müze yönetimi bu özrü kabul etti ve ismi önümüzdeki bin yıl boyunca kullanmaya devam etme izni verdi.
Bak, Harald'ın gösteriş yapmayı seven biri olduğunu ve "bugün milyarlarca insanın her gün adını andığını bilse çok mutlu olurdu" diyor.
