İkinci Dünya Savaşı'ndan Kalan 32 Bin Ton Kimyasal Mühimmat Baltık Denizi'nde 80 Yıldır Felaket Yaratıyor

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Baltık Denizi'ne dökülen on binlerce ton kimyasal mühimmat, yaklaşık 80 yıl sonra hâlâ bölgedeki balıkçılık faaliyetleri ve deniz ekosistemi üzerindeki olumsuz etkisini sürdürüyor.

Özellikle Danimarka'ya bağlı Bornholm Adası açıklarında yüzeye çıkarılan kimyasal kalıntılar, yerel balıkçılar için ciddi bir risk oluşturuyor. Deniz Çevresini Koruma Komisyonu (HELCOM) verilerine göre, bu mühimmatların bir bölümü balıkçı ağlarına takılmaya devam ediyor.

30 Bin Tonun Üzerinde Mühimmat Denize Döküldü

Tarihsel kayıtlara göre, savaşın sona ermesiyle birlikte Almanya'da ele geçirilen kimyasal silah stoklarının önemli bir bölümü Sovyet askeri idaresi tarafından denize dökülerek imha edildi.

Resmî raporlara göre Bornholm Havzası'na yaklaşık 32 bin ton kimyasal mühimmat bırakıldı. Bu mühimmatların yaklaşık 11 bin tonunun ise aktif harp maddesi barındırdığı belirtiliyor. Kapsadığı tehlikeli maddeler arasında şunlar yer alıyor:

• İprit (hardal gazı)
• Adamsit
• Clark I ve Clark II
• Kloroasetofenon

Farklı araştırmalarda ise 1947–1948 yıllarında Bornholm ve Gotland açıklarına bırakılan miktarın 34 bin ila 50 bin ton arasında değişebileceği öne sürülüyor. Dönemin lojistik şartları ve kayıt yetersizlikleri nedeniyle mühimmatların yalnızca belirlenen çukurlarda değil, intikal rotaları boyunca geniş bir hatta dağıldığı kaydedildi.

Balıkçı Ağlarında İprit Blokları Tespit Ediliyor

Sualtında kalan ve çoğunlukla 250 kilogramlık uçak bombaları ile top mermilerinde muhafaza edilen kimyasal maddelerin, korozyon nedeniyle dış ortama sızdığı bildiriliyor. 80 ila 100 metre derinlikteki soğuk deniz suyuyla temas ettiğinde katılaşan iprit gazının, zaman zaman balıkçı ağlarına takıldığı ya da kıyıya vurduğu kayıtlara geçmiş durumda.

Bölgede kayda geçen bazı dikkat çekici veriler şöyle:

• 1991 yılında balıkçılar tarafından 103 ayrı olayda toplam 5 bin 378 kilogram kimyasal mühimmat yüzeye çıkarıldı.
• 1994 ile 2012 yılları arasında yalnızca Bornholm bölgesinde ağlara takılan katılaşmış iprit miktarı yaklaşık 4 tona ulaştı.
• 2000–2005 yılları arasında bölgede yıllık ortalama 1.110 kilogram mühimmat çıkarıldığı rapor edildi.
• 18 Şubat 1992'de Bornholm'ün güneyindeki Dueodde sahilinde 250 kilogramlık patlamamış bir iprit bombası tespit edildi.

Ekosistem ve Besin Zincirine Etkisi Araştırılıyor

Marine Environmental Research dergisinde yayımlanan saha çalışmalarında, mühimmatların bulunduğu noktaların 250 metre çevresinde dip tortusu kirliliği saptandı. Bölgede yapılan ölçümlerde, batık alanlarına yakın yaşayan balıklarda arsenik bileşikleri ile iprit bozunma ürünlerine rastlandığı rapor edildi.

Sovyet dönemi arşivlerindeki eksiklikler nedeniyle döküm sahalarının kesin sınırları tam olarak netleştirilemezken, Danimarka makamları ve uluslararası çevre kuruluşları bölgedeki izleme çalışmalarını sürdürüyor. Balıkçılara yönelik güvenlik ve bildirim protokolleri de uygulanmaya devam ediyor.