İnsan atalarını avlayan dev kartalların evrimimiz üzerinde oynadığı kritik rol ortaya çıktı

Güney Afrika'da yaklaşık 2,8 milyon yıl önce yaşayan üç yaşındaki bir çocuğun kalıntıları, insan atalarının yalnızca avcı değil, aynı zamanda av da olduğunu net biçimde ortaya koyuyor. "Taung çocuğu" olarak bilinen Australopithecus africanus yavrusunun göz çukurlarının hemen altındaki delinme izleri, kartalların avlarında bıraktıkları izlerle doğrudan örtüşüyor.

Çocuğu öldüren kuşun hangi tür olduğuna ilişkin kesin bir tespit bulunmuyor. Ancak fosildeki hasarın, günümüzde kartalların avladığı primatların kemiklerindeki izlerle çarpıcı benzerlik taşıması, gökyüzünden gelen tehlikenin somut bir kanıtı olarak kabul ediliyor.

Uzmanlar, bu tehdidin insan atalarının bedenlerini ve sosyal davranışlarını şekillendiren temel evrimsel baskılardan biri olduğunu değerlendiriyor.

600'DEN FAZLA PRİMAT İNCELENDİ

Primatolog Scott McGraw, Fildişi Sahili'ndeki Taï Ormanı'nda Afrika taçlı kartalları gibi yırtıcı kuşların öldürdüğü 600'den fazla primatın kalıntılarını kapsamlı biçimde inceledi. Bazı kafataslarının göz çukuru tabanındaki hasar, Taung çocuğundaki izlerle şaşırtıcı ölçüde uyuşuyordu.

McGraw, karşılaştırmanın nasıl yapıldığını şu sözlerle aktarıyor: "Çalışmamızı değerlendiren hakemlerden biri fosil deposuna gidip Taung Çocuğu'nu incelediğinde, söz konusu hasarın birebir aynı olduğunu gördü."

İnsan atalarının yırtıcı kuşlar tarafından düzenli olarak avlandığını savunan McGraw, geçmişte toplanan insan fosillerinin yeniden incelenmesiyle benzer saldırılara ait yeni izler bulunabileceğini düşünüyor.

'KALABALIKTA GÜVENLİK VARDIR'

Arkeolog James Cole'a göre erken insan ataları yalnızca kuşlarla sınırlı değildi; leoparlardan sırtlanlara, dev timsahlara kadar pek çok yırtıcının avı konumundaydılar.

Bu yırtıcılardan kaçınma ihtiyacının, farklı evrimsel özelliklerin gelişimine katkıda bulunduğu düşünülüyor:

• İki ayak üzerinde durmak sayesinde çevrenin daha kolay gözlemlenmesi
• Grup içinde iş birliği ve karşılıklı korunma davranışının güçlenmesi
• Büyük sosyal gruplar halinde yaşama eğiliminin artması

Cole, grup büyüklüğünün önemini "Kalabalıkta güvenlik vardır" ifadesiyle özetliyor. McGraw da özellikle yırtıcı kuşlardan korunmada kalabalık grupların belirgin bir avantaj sağladığını vurguluyor.

Taçlı kartallar gibi kuşlar, avlarını uzun süre kovalamak yerine ağaçların arasında gizlenip uygun anda saldırabiliyor. Grup içindeki çok sayıda bireyin çevreyi gözetlemesi, bu ani saldırıların erken fark edilmesini sağlıyor. Bu durum bilim dünyasında "çoklu göz etkisi" olarak adlandırılıyor.

Büyüyen gruplarda işlerin ve rollerin ayrışması, görüş mesafesinin ötesinde de koordinasyon ihtiyacı doğurmuş ve dilin ortaya çıkışına katkı sağlamış olabileceği değerlendiriliyor. Primatların yırtıcı kuşlar için özel sesli uyarılar kullanması da dilin öncüsü olarak yorumlanıyor.

ALTI METRELİK KANAT AÇIKLIĞINA SAHİP DEV KUŞLAR

İnsanlarla dev kuşların karşılaşmaları yalnızca Afrika ile sınırlı kalmadı. Amerika kıtasına ulaşan ilk insanlar, altı metreye varan kanat açıklıklarına sahip teratornlarla karşılaşmış olabilir. Akbabaları andıran bu kuşlar hem leşle besleniyor hem de avlanıyordu.

• Güney Kaliforniya ve Nevada'da yaşayan Aiolornis incredibilis – kanat açıklığı yaklaşık 5,5 metre
• Oregon'da yaşayan Teratornis woodburnensis – kanat açıklığı yaklaşık 4 metre

Yaklaşık 12 bin yıl önce varlığını sürdüren ikinci türün fosilleri; mamutlar, mastodonlar, dev tembel hayvanlar ve ilk insanların kalıntılarıyla birlikte bulundu.

Kuş anatomisi uzmanı Joanne Cooper, teratornların Kuzey Amerika yerli kültürlerindeki Thunderbird efsanelerine ilham vermiş olabileceğini belirtiyor.

HAAST KARTALI: 'ADETA UÇAN BİR KAPLAN'

Yeni Zelanda'daki Maori anlatılarında çocukları kapıp götüren dev kuş Te Hokioi'nin, soyu tükenmiş Haast kartalına dayandığı düşünülüyor.

Cooper tarafından "adeta uçan bir kaplan" olarak tanımlanan Haast kartalı, günümüzdeki en büyük kartal türlerinden harpi kartalının yaklaşık iki katı ağırlığındaydı. Dört metre boyundaki ve yerde yaşayan moa kuşlarıyla beslenen bu kartal, 10 santimetrelik pençeleriyle avını yere seriyordu.

Moa leğen kemiklerinde bu pençelerin izleri tespit edilmiş durumda. Cooper, Haast kartalının insanlara saldırabilecek yeteneğe sahip olduğunu değerlendiriyor: "Çocuklar kesinlikle risk altındaydı. Bu hem hayranlık uyandırıcı hem de dehşet verici bir durum olmalı."

Dev hayvanların yok oluşunda iklim değişikliğinin ve insan avcılığının ne ölçüde rol oynadığı ise kesinlik kazanmış değil. İnsanların yayılması ve ekosistemlerde yarattığı değişimler, megafaunanın yüzde 95'e varan oranda yok olmasıyla eş zamanlı yaşandı.