Dünya Sağlık Örgütü, 2023 yılında küresel ortalama yaşam süresinin 73,3 yıla ulaştığını ve 2019'da kaydedilen 73,4 yıllık değere büyük ölçüde yaklaştığını duyurdu. COVID-19 pandeminin oluşturduğu aksaklıkların, sağlıklı yaşam beklentisi hariç neredeyse tamamından kurtulunduğu belirtildi.
DSÖ Veri, Dijital Sağlık, Analitik ve Yapay Zeka Departmanı Direktörü Dr. Alain Labrique, "Daha uzun yaşamak, halk sağlığının en büyük başarılarından biridir" değerlendirmesinde bulundu. Ancak sağlıklı yaşam beklentisi (insanların sorunsuz olarak yaşayabildiği yıllar) daha yavaş bir toparlanma süreci izledi. 2023'te 62,8 yıla ulaşan bu oran, hâlâ 2019 seviyesinin 0,4 yıl altında kaldı.
Labrique, bir sonraki büyük hedefin bu ek yılların sağlıklı biçimde geçirilmesini sağlamak olduğunu vurgulayarak, sağlık sistemlerinin nüfusun değişen ihtiyaçlarına yanıt verebilecek düzeyde donatılmasının hayati önem taşıdığını belirtti.
Düşük gelirli ülkeler için dönüm noktası
Tahminler, ölüm nedenlerinde uzun vadeli bir değişime de işaret ediyor. 2023 yılında ilk kez, bulaşıcı hastalıklar düşük gelirli ülkelerdeki tüm ölümlerin yarısından daha azını oluşturdu. Bu durum, DSÖ'nün "küresel epidemiyolojik geçiş" olarak tanımladığı süreçte atılan önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Dünya genelinde bulaşıcı olmayan hastalıklar, 2023'te ölümlerin yüzde 74'üne neden oldu. Bu oran 2000 yılında yüzde 58 seviyesindeydi. Dünyanın önde gelen 10 ölüm nedeninin sekisini bulaşıcı olmayan hastalıklar oluşturuyor.
Kalp hastalıkları hâlâ birinci sırada
Kalp ve damar hastalıkları, ölümlerin ve hastalık yükünün bir numaralı nedeni olmayı sürdürüyor. Yalnızca iskemik kalp hastalığı, 2023 yılında yaklaşık 9,5 milyon ölüme ve 210 milyon yıllık sağlıklı yaşam kaybına yol açtı.
- Dünyanın birçok bölgesinde 2000'den bu yana bu yükün azaltılmasında önemli ilerlemeler kaydedildi
- Batı Pasifik ve Güneydoğu Asya bölgelerinde bireysel risklerin artması, süregelen eşitsizlikleri gözler önüne serdi
Demansın artan yükü endişe veriyor
Kronik hastalıkların toplumdaki yaygınlaşması dikkat çekici boyutlara ulaştı. Demans, 2000 yılında küresel sıralamada 19. sırada yer alırken, 2023'te 5. sıraya yükseldi. Bu dönemde demans kaynaklı ölümler üç katına çıktı.
Güneydoğu Asya'da özellikle diyabet kaynaklı ölüm riskinin 2000 yılından bu yana belirgin şekilde arttığı tespit edildi.
Ruh sağlığı sorunları da hızla büyüyor
2019 ile 2023 arasında küresel ölçekte yaşa göre standardize edilmiş "sağlıklı yaşam" kaybı oranlarında ciddi artışlar gözlendi:
- Depresif bozukluklar için yaklaşık yüzde 20 artış
- Anksiyete bozuklukları için yaklaşık yüzde 45 artış
Uyuşturucu kullanım bozukluklarında ise 2000 ile 2023 arasında en büyük ölüm riski artışları Amerika kıtasında kaydedilirken, Batı Pasifik bölgesinde belirgin düşüşler gerçekleşti.
Veriler, sağlık politikalarına yol gösterecek
Dr. Labrique, "Bu tahminlerin değeri sadece rakamlarda değil" diyerek, ölüm nedenlerinin ve hastalık yükünün zaman içinde ve farklı topluluklarda nasıl evrildiğini gösteren verilerin, ülkelerin sağlık politikalarını şekillendirmelerine önemli katkı sağlayacağını ifade etti.
