Yapay zekanın kendi başına yönettiği laboratuvar ilk deneyinde kanser izini buldu

Bilim dünyasında çığır açan bir gelişme Çin'den geldi. Yapay zekânın yalnızca araştırma yapmakla kalmayıp deneyleri de kendi başına yürütebildiği bir laboratuvar geliştirildi. Robotları ve laboratuvar cihazlarını yöneten sistem, DNA örneğinde kanserle bağlantılı bir mutasyonu tespit etti.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi araştırmacıları, AutoDNA adını verdikleri yeni laboratuvarı hayata geçirdi. Benzer sistemlerden ayıran en önemli özellik, deneylerin tamamen yapay zekâ tarafından planlanıp yürütülmesi.

Araştırmacılar sisteme yapmak istedikleri deneyi normal bir metin olarak bildiriyor. Yapay zekâ ardından gerekli adımları belirliyor, iş bölümünü yapıyor ve laboratuvar cihazlarını doğrudan yönetiyor.

Sistem yalnızca deneyin başlangıcında değil, süreç boyunca da aktif rol oynuyor. Elde ettiği sonuçları inceliyor ve gerektiğinde deneyin ilerleyişinde değişiklik yapabiliyor. AutoDNA, 20'den fazla laboratuvar cihazıyla çalışabiliyor ve tek bir araştırma kapsamında binlerce işlemi koordine edebiliyor.

İnsanların görevi tamamen ortadan kalkmadı

Buna rağmen sistemin tamamen insansız çalıştığı söylenemez. Araştırmacıların hâlâ cihazlara malzeme sağlaması, kullanılan parçaları değiştirmesi ve teknik bakımı yapması gerekiyor.

DNA örneğinde kanserle bağlantılı mutasyonu buldu

AutoDNA'nın yetenekleri, farklı deneylerle test edildi. Deneylerden birinde sistemden, DNA örneğinde kanserle bağlantılı bir mutasyonu tespit etmesi istendi. Yapay zekâ önce araştırmanın nasıl yürütüleceğini planladı, gerekli malzemeleri hazırladı ve laboratuvar cihazlarını kullanarak DNA örneğini analiz etti.

Deney sonucunda KRAS G13D adı verilen mutasyon tespit edildi. Bu mutasyonun daha önce klinik testlerde de belirlenmiş olması, sistemin elde ettiği sonucun doğrulanmasını sağladı. Böylece AutoDNA, yalnızca cihazları çalıştırabilen bir otomasyon sistemi olmadığını; araştırmayı planlayıp uygulayabildiğini ve sonucu analiz edebildiğini de ortaya koydu.

DNA'ya dijital mesaj kaydedildi

Test edilen bir diğer deneyde DNA'nın dijital bilgi depolamak için kullanımı hedeflendi. Araştırmacılar sistemden, DNA molekülünün içine şu İngilizce cümleyi kaydetmesini istedi:

"Intelligence is the ability to adapt to change."

Türkçesiyle bu ifade, "Zeka, değişime uyum sağlama yeteneğidir" anlamına geliyor. Yapay zekâ, mesajı DNA'nın genetik kodunu oluşturan dört temel yapı taşını — A, C, G ve T harfleriyle gösterilen nükleotitleri — kullanarak kaydetti.

Sistem önce mesajı DNA koduna dönüştürdü, ardından DNA'yı sentezledi ve kaydedilen bilgiyi yeniden okumak için analiz etti. Deney sonunda yapay zekâ, başlangıçta verilen mesajı eksiksiz biçimde geri elde etmeyi başardı.

11 bin 382 işlem gerçekleştirdi

DNA'ya bilgi kaydetme deneyi, sistemin işlem kapasitesini de gözler önüne serdi. Şanghay Jiao Tong Üniversitesi'nin paylaştığı bilgilere göre AutoDNA, deney boyunca laboratuvar ekipmanlarıyla toplam 11 bin 382 işlem gerçekleştirdi.

• Bilgiyi DNA'ya kodladı
• DNA'yı sentezledi ve depoladı
• Yeniden okuyarak başlangıçtaki mesajı geri elde etti

DNA'nın veri depolama amacıyla kullanılması gelecekte önemli bir teknolojiye dönüşebilir. Çünkü DNA, çok küçük bir fiziksel alanda yüksek miktarda bilgi saklama potansiyeline sahip ve uygun koşullarda uzun süre korunabiliyor. Bu yöntem, büyük miktardaki dijital verilerin daha küçük alanlarda saklanmasına yönelik yeni çözümlerin önünü açabilir.

Yapay zekâ bilim insanlarının yerini alabilecek mi?

AutoDNA, bilimsel araştırmalarda yapay zekânın rolünün hızla değiştiğini gösteriyor. Bugüne kadar laboratuvarlarda kullanılan otomatik sistemler genellikle belirli görevleri yerine getiriyordu — örneğin maddeleri karıştırıyor, sıcaklığı ayarlıyor veya ölçüm yapıyordu.

Yeni sistem ise bu görevleri tek tek yerine getirmekle sınırlı kalmıyor. Araştırmanın planlanmasından sonuçların değerlendirilmesine kadar birçok aşamayı kendi başına koordine edebiliyor.

Araştırmacılara göre bu tür sistemler gelecekte bilimsel deneylerin daha hızlı yürütülmesini sağlayabilir. Ayrıca bilim insanlarının zamanını alan rutin işleri azaltarak yeni araştırmalara daha fazla zaman ayırmalarına yardımcı olabilir.