Uzmanından sonbahar yorgunluğu uyarısı: Her halsizlik demir eksikliğinden kaynaklanmaz

Hemato­loji Uzmanı Prof. Dr. Songül Şerefhanoğlu, sonbaharla birlikte hava sıcaklıklarının düşmesi, günlerin kısalması ve günlük yaşam alışkanlıklarının değişmesinin birçok kişide halsizlik ve enerji düşüklüğüne neden olabileceğini söyledi. Sabahları uyanmakta zorlanma, gün içinde uyku hali, konsantrasyon güçlüğü ve çabuk yorulma gibi şikâyetlerin çoğu zaman mevsim geçişine bağlandığını ifade eden Şerefhanoğlu, ancak bu belirtilerin uzun süre devam etmesi durumunda altyapıda yatan sağlık sorunlarının göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.

Doktor, "Demir eksikliği anemisi, B12 ve folat eksiklikleri ile bazı kronik hastalıklar da benzer yakınmalara yol açabiliyor" diyerek uzun süren yorgunlukların nedenlerinin mutlaka araştırılması gerektiğini belirtti.

Anemi nedir, belirtileri nelerdir?

Prof. Dr. Şerefhanoğlu, aneminin kandaki hemoglobin düzeyinin yaş ve cinsiyete göre belirlenen normal değerlerin altında olması olarak tanımlanırken, kırmızı kan hücrelerinde bulunan hemoglobin sayesinde akciğerlerden alınan oksijenin dokulara taşındığını anlattı. Hemoglobin düşüklüğünde dokulara ulaşan oksijen miktarı azalabiliyor ve bu durum günlük yaşamı etkileyen şu belirtilere yol açabiliyor:

• Halsizlik ve çabuk yorulma
• Baş dönmesi ve baş ağrısı
• Ciltte solukluk
• Kalp çarpıntısı
• Efor sırasında nefes darlığı

Belirtilerin yanı sıra anemi teşhisi için kan sayımı ve gerekli laboratuvar incelemelerinin mutlaka yapılması gerektiğini sözlerine ekledi.

Her kansızlık demir eksikliğinden kaynaklanmıyor

Toplumda kansızlık denildiğinde ilk akla gelen nedenlerden biri olsa da her aneminin nedeni aynı değil. Demir, hemoglobin üretimi için gerekli temel minerallerden biri. Ancak bazı risk grupları özellikle öne çıkıyor:

• Yoğun adet kanaması yaşayan kadınlar
• Gebeler
• Yetersiz veya dengesiz beslenen kişiler
• Sindirim sisteminden kan kaybı yaşayanlar

Bununla birlikte B12 ve folat eksiklikleri, kronik inflamatuvar hastalıklar, böbrek hastalıkları, kemik iliğini etkileyen hastalıklar ve bazı kalıtsal kan hastalıkları da anemiye neden olabiliyor. Bu nedenle kansızlık saptanan her hastada doğrudan demir tedavisine başlanmadan önce eksikliğin veya hastalığın altında yatan nedenin belirlenmesi gerekiyor.

Hemoglobin normal olsa da demir depoları azalabilir

Kan tahlillerinde hemoglobin kadar dikkat edilmesi gereken değerlerden biri de ferritin. Vücudun demir depoları hakkında bilgi veren ferritin düzeyi, hemoglobin düşmeden önce azalabiliyor. Dolayısıyla kişinin hemoglobin değeri normal olsa bile demir depoları azalmış olabiliyor. Bu kişilerde görülebilen belirtiler şunlar:

• Halsizlik ve yorgunluk
• Egzersiz kapasitesinde azalma
• Saç dökülmesi
• Konsantrasyon güçlüğü
• Bazı durumlarda huzursuz bacak yakınmaları

Ancak ferritin değerinin enfeksiyon ve inflamasyon gibi durumlarda da yükselebileceği unutulmamalı. Bu nedenle sonuçların diğer kan değerleri ve kişinin klinik durumuyla birlikte değerlendirilmesi önem taşıyor.

B12 ve folat eksikliği yalnızca kansızlık yapmıyor

B12 vitamini ve folat, kırmızı kan hücrelerinin üretiminde önemli rol oynuyor. Ancak B12 eksikliği kansızlığın yanı sıra sinir sistemini de etkileyebiliyor. Halsizlik, unutkanlık, dikkat dağınıklığı, ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma ve denge sorunları B12 eksikliğinde görülebilen belirtiler arasında. Folat eksikliği de kırmızı kan hücrelerinin üretimini bozarak anemiye neden olabiliyor.

Yetersiz ve dengesiz beslenme ile emilim sorunları bu eksikliklerin ortaya çıkmasında etkili. Belirtilerin farklı hastalıklarla benzerlik gösterebilmesi nedeniyle vitamin takviyelerine başlamadan önce kan testleriyle eksikliğin belirlenmesi gerekiyor.

Nedensiz morarmalara dikkat!

Halsizlik, solukluk, çabuk yorulma ve nefes darlığı gibi belirtiler hem anemide hem de bazı kemik iliği hastalıklarında görülebiliyor. Ancak lösemi yalnızca kansızlıkla ortaya çıkan bir hastalık değil. Kemik iliğinde kan hücrelerinin üretimini etkileyerek farklı sorunlara yol açabiliyor. Dikkat edilmesi gereken belirtiler şunlar:

• Nedensiz morarmalar ve cilt altında küçük kanama noktaları
• Sık veya tekrarlayan enfeksiyonlar
• Uzun süren ateş ve gece terlemeleri
• İstemsiz kilo kaybı
• Kemik ve eklem ağrıları
• Lenf bezlerinde büyüme

Tam kan sayımında hemoglobin, lökosit ve trombosit değerlerinde görülen anormallikler ileri inceleme gerektirebilir; ancak bu bulgular tek başına lösemi tanısı koydurmuyor. Kesin tanı için gerekli görülen durumlarda periferik yayma, kemik iliği incelemesi ve ileri laboratuvar testlerinden yararlanılıyor.

Doktor önerisi olmadan demir ve vitamin takviyesi kullanmayın

Halsizlik yaşayan kişilerin zaman zaman doğrudan demir veya vitamin takviyelerine yöneldiğini belirten Prof. Dr. Şerefhanoğlu, her yorgunluğun demir eksikliğinden kaynaklanmadığını, gereksiz demir kullanımının vücutta demir birikmesine neden olabileceğini hatırlattı.

B12 ve folat takviyelerinin de gerekli değerlendirmeler yapılmadan kullanılmaması gerektiğini vurgulayan Şerefhanoğlu, özellikle folat kullanımının eşlik eden B12 eksikliğinin tanısının gecikmesine yol açabildiğinin altını çizdi. Tedavide yalnızca eksik olan değeri yükseltmek değil, bu eksikliğe neden olan sağlık sorununu da belirlemenin önem taşıdığını belirtti.

"Sonbahar ve kış aylarında ortaya çıkan halsizlik ve yorgunluğun her zaman kansızlık anlamına gelmez. Uzun süren şikayetlerin araştırılması önemlidir" diyerek vatandaşları uyardı.